Gen korsanlığı girişimi, özel sektörün insan germ hattı gen düzenlemesine yönelik tehlikeli ve etik açıdan tartışmalı girişimlerinin giderek görünür hâle geldiğini gösteriyor.
Detaylar haberimizde…
Preventive adlı gizli bir girişim Çin dışında bilinen ilk genetiği değiştirilmiş bebek doğumunu gerçekleştirmeye çalışıyor.
Gen korsanlığı nedir?
Son derece etik dışı olmasının yanı sıra insan gen düzenlemesi, Kongre kararıyla ABD’de de kesinlikle yasaklandı. Ancak, ki bu büyük bir uyarı, Kongre yasağı yalnızca federal fonlarla yapılan araştırmaları etkiliyor; yani özel olarak finanse edilen germ hattı gen düzenlemesine teknik olarak izin veriliyor; ancak bunu yaparken yakalanan herkes bilim camiasında dışlanma riskiyle karşı karşıya.
Genetik çevrelerinde, germ hattı gen düzenlemesi konusundaki endişe o kadar belirgin ki, önde gelen bilim insanları ve ticaret kuruluşları bu uygulamaya 10 yıllık küresel bir moratoryum çağrısında bulundu.
Çinli biyofizikçi He Jiankui -bildiğimiz kadarıyla bu alanda kariyerini riske atan az sayıdaki kişiden biri- 2018’de genetiği değiştirilmiş ikizler ürettiğini itiraf etmesinin ardından üç yıl hapis ve ömür boyu bilimsel sürgün cezasına çarptırıldı.
Buna rağmen, bilgiye göre Preventive’in, Coinbase CEO’su Brian Armstrong ve OpenAI CEO’su Sam Altman da dahil olmak üzere teknoloji sektörünün en zengin isimlerinden bazılarının sponsorluğunda tamamen özel bir ticari girişim olması şaşırtıcı değil.
Preventive, son altı aydır kalıtsal bir hastalığı ortadan kaldırmak için üzerinde oynanmış, hacklenmiş bir embriyodan doğan bir çocuk yaratmak için çalışıyor. Şirketin yöneticileri yakın zamanda bu konuda endişe duyan ve Preventive’in hizmetleriyle ilgilenen isimsiz bir çifti tespit etti.
Şirketin CEO’su Lucas Harrington ise böyle bir görüşmenin gerçekleştiğini reddediyor. Preventive’in araştırmalarını ABD dışında yapmaya “zorunlu” olduğunu da ekliyor; zira Kongre yasası, Gıda ve İlaç Dairesi’nin gen korsanlığı içeren insan deneyleri için ticari başvuruları değerlendirmesini bile yasaklıyor.
Habere göre, Preventive, zengin teknoloji milyarderleri tarafından finanse edilen germ hattı gen düzenlemesi alanında “giderek artan sayıda girişimden” sadece biri. Embriyonun IQ’sunu tahmin edebildiğini iddia eden bir genetik şirketi olan Herasight ve poligenik taramayı sadece 9.999 dolara sunan risk sermayedarı destekli bir girişim olan Nucleus gibi benzer girişimler halihazırda devam ediyor.
Doğum sonrası gen terapisi ABD’de gelişmekte olan bir tıbbi uygulama olsa da, doğumdan önce sperm, embriyo veya yumurtaları değiştirmek için germ hattı gen düzenlemesinin kullanılması çok daha tabu; genetik konusundaki en iyi anlayışımız hala zayıf, germ hattı düzenlemeleriyle ilişkili sağlık riskleri yeterince anlaşılamamış ve yanlışlıkla birden fazla nesli etkileyebilecek bir değişikliğin getirilmesi kolay olabilir.
Felsefi itirazlar da bolca mevcut. Kâr odaklı, zenginler ve yoksulların yaşadığı dünyamızda, bu uygulamanın etiği kelimelerle anlatılamayacak kadar belirsiz.
Öncelikle, bazı öjenist politikaların ve tutumların bugüne kadar ele alınmadığı Amerika Birleşik Devletleri gibi zengin Batı demokrasilerinin temelinde önemli bir leke olan, can sıkıcı ırksal öjeni sorunu var. Ayrıca, öjeniyi zenginlerin yoksullara karşı kullanabileceği bir araç olarak görmenin yarattığı gerçek bir tehdit de var; bu da Amerika Birleşik Devletleri’nde tarihsel emsali olan bir başka sorun.
Forbes yazarı Erik Sherman, bilim insanlarının 2017’de ilk kez bir insan embriyosunun genlerini CRISPR kullanarak başarıyla değiştirmesinin ardından şöyle demişti: “Şüphesiz birileri bu teknolojinin herkesi özgürleştireceği iddiasında bulunacaktır. Bu, erken otomasyon ve insan işçilerin yerini alanların öğrenmek ve yaratıcı olmak için daha fazla boş zamana yol açmasından daha fazla gerçekleşmeyecektir.”
Derleyen: Damla Şayan
