• Ay’da hava yok, su yok ve 250 derecelik aşırı bir sıcaklık aralığı var. Ancak uzay ajansları için en can sıkıcı zorluklardan biri de toz. Toz uzay giysilerini aşındırır, makineleri tıkar, bilimsel cihazları engeller ve hareket etmeyi zorlaştırır.
• Bu zorluğun üstesinden gelmek, kalıcı bir Ay üssü kurmayı hedefleyen NASA için bir öncelik.
• Bilim insanları, toz üzerinde Ay üssü inşa etmenin zorluğunun, dev bir mercekle ısıtılarak aşılabileceğini söylüyor.

Ay’da hava yok, su yok ve 250 derecelik aşırı bir sıcaklık aralığı var. Ancak uzay ajansları için en can sıkıcı zorluklardan biri de toz. Toz uzay giysilerini aşındırır, makineleri tıkar, bilimsel cihazları engeller ve hareket etmeyi zorlaştırır. Toz, Surveyor 3 uzay aracı (Apollo 12’nin inişi sırasında ortaya çıkan toz nedeniyle hasar görmüştü) gibi daha önceki görevlere de zarar vermişti. Bu zorluğun üstesinden gelmek, kalıcı bir Ay üssü kurmayı hedefleyen NASA için bir öncelik. Yapı malzemelerinin Ay’a taşınması çok pahalıya mal olacağından, hâliyle geleneksel olmayan çözümlere ihtiyaç duyuluyor.

Şimdi ise bilim insanları, Ay tozunun dev bir mercek kullanılarak eritilip sağlam yollar ve iniş alanları yaratılabileceğini göstererek potansiyel bir çözüm buldular. Berlin’deki Federal Malzeme Araştırma ve Test Enstitüsünden ve olası çözümle ilgili bir raporun ortak yazarı olan profesör Jens Günster, “Orada olanı kullanmamız gerekiyor ve bu da sadece toz.” diye belirtiyor.

Profesör, meslektaşlarıyla birlikte Avrupa Uzay Ajansı tarafından Ay toprağı yerine kullanılmak üzere geliştirilen EAC-1A adlı ince taneli bir malzemeyi denediler. Tozu yaklaşık 1.600C’ye kadar ısıtmak ve eritmek için 50 mm çapında bir lazer ışını kullandılar. Ay toprağının geniş alanlarında sağlam yüzeyler oluşturmak için birbirine kenetlenebilecek, gelecekteki yollar ve iniş pistleri olarak hizmet edebilecek, her biri yaklaşık 25 cm genişliğinde kıvrımlı üçgen şekilleri yavaşça izlediler.

Süreç, hızlı ilerlemiyor. Her bir küçük geometrik birimin üretilmesi, yaklaşık bir saat sürdü. Yani 10 x 10 m’lik bir iniş noktası oluşturmak, yaklaşık 100 gün alacak. Günster, “Kulağa sonsuza kadar sürecekmiş gibi geliyor ama Dünya’daki inşaatları düşünün. Bazen yeni bir kavşak inşa etmek, sonsuza kadar sürer.” dedi.

Bu yaklaşımı Ay’da yeniden üretmek için araştırmacılar, lazer yerine Güneş ışığı konsantratörü olarak işlev görecek yaklaşık 2,37 metrekarelik bir merceğin, Dünya’dan taşınması gerektiğini hesaplıyor. Mercek, taşınmasını kolaylaştıracak şekilde rulo hâline getirilebilen bir polimer folyodan yapılabilir. Ancak toz, yine de merceğin kendisi için bir sorun teşkil edecek kuşkusuz. “Mercek üzerinde toz biriktiğinde, er ya da geç artık çalışmayacaktır.” diyen Günster, titreşimli bir merceğin bu sorunu hafifletmeye yardımcı olabileceğini sözlerine ekledi.

Söz konusu çalışmanın bulguları, Scientific Reports dergisinde yayımlandı.

Derleyen: Nazlı Koyuncu