• Dünyanın ilk genetiği düzenlenmiş bebeklerinin yaratılmasındaki rolü nedeniyle hapse atılan bilim insanı He Jiankui, gen çalışmalarına geri döndü.
• He, gen analizlerinin tıbbi amaç dışında herhangi bir değişiklik yapılmadığını gösterdiğini ve sağlıklı çocuklar isteyen ailelere yardımcı olduğu için kendisiyle gurur duyduğunu söyledi. 
• Alzheimer gibi genetik hastalıklar için tedaviler geliştirmek üzere He, insan embriyolarında genom düzenlemeyi kullanmayı umuyor.

Dünyanın ilk genetiği düzenlenmiş bebeklerinin yaratılmasındaki rolü nedeniyle hapse atılan Çinli bilim insanı He Jiankui, Alzheimer ve diğer genetik hastalıkların tedavisi üzerinde çalışmak üzere laboratuvarına geri döndüğünü söyledi. 

He Jiankui bir Japon gazetesine verdiği röportajda, genlerin yapay olarak yeniden yazılmasının etiği konusunda süregelen tartışmalara rağmen insan embriyosu genomu düzenleme araştırmalarına devam ettiğini belirtti. Bazı eleştirmenler bunun “tasarım bebekler” için bir talebe yol açabileceğine dair endişelerini dile getirdiler.

Mainichi Shimbun’a verdiği demeçte ” Kullanılmayan insan embriyolarını değerlendireceğiz ve hem yerel hem de uluslararası kurallara uyacağız.” diyen He, daha fazla genomu düzenlenmiş bebek üretme planları olmadığını da sözlerine ekledi. He, daha önce embriyolarda DNA’yı yeniden yazmak için Crispr-Cas9 olarak bilinen bir araç kullanmıştı.

2019 yılında Çin’de bir mahkeme, doğumdan önce genetiği değiştirilmiş ikiz kız kardeşler Lulu ve Nana’yı kendisinin ürettiğini iddia eden He’yi tıbbi düzenlemeleri ihlal ettiği gerekçesiyle üç yıl hapis cezasına çarptırdı. Riskli, etik açıdan tartışmalı ve tıbbi açıdan gerekçelendirilmemiş bu prosedürü ilgili ailelerden yeterli onay almadan gerçekleştirdiği için kınandı.

Mahkeme, He’nin araştırmasına çiftleri dahil etmek için kullanılan etik inceleme panelinden gelen belgelerde sahtecilik yaptığını tespit etti. He, kız kardeşlerin embriyolarındaki DNA’yı yeniden yazmak için Crispr-Cas9 olarak bilinen bir gen düzenleme prosedürü kullandığını ve değişikliklerin çocukları HIV’e karşı bağışık hale getireceğini iddia ettiğini söyledi. Benzer deneyler sonucunda 2019 yılında üçüncü bir kız çocuğu dünyaya geldi.

He, eleştirilere rağmen çalışmalarını savunmaya devam etti.  He Jiankui, Lulu ve Nana’yı yaratmış olmaktan gurur duyduğunu söyledi. Gen dizilerinin analiz sonuçlarının, genlerde tıbbi amaç dışında herhangi bir değişiklik yapılmadığını gösterdiğini ve genom düzenlemenin güvenli olduğuna dair kanıt sağladığını belirterek sağlıklı çocuklar isteyen ailelere yardımcı olduğu için kendisiyle gurur duyduğunu ifade etti.

He, 2022’de hapisten çıktıktan sonra açtığı üç laboratuvarda, Duchenne kas distrofisi ve ailesel alzheimer gibi genetik hastalıklar için tedaviler geliştirmek üzere insan embriyolarında genom düzenlemeyi kullanmayı umduğunu söyledi.

Gazeteye genomu değiştirilen üç çocuğun tamamen sağlıklı olduğunu ve büyümelerinde hiçbir sorun olmadığını söyleyen He, şu anda 5 yaşında olan ikizlerin anaokuluna gittiğini de sözlerine ekledi. Ayrıca kendisi genetik hastalıklara tedavi bulma arayışında toplumun insan embriyosu gen düzenlemesini eninde sonunda kabul edeceğini düşünüyor.

Derleyen: Esin Özcan