• Kuşlar, renklerini büyük ölçüde karotenoid pigmentlerinden alırken papağanlar psittacofulvin adı verilen kendi pigmentlerini üretebilen tek tür.
• Yeni çalışmalar, papağanlar ve ispinozlarda sarıdan kırmızıya renk varyasyonunun birkaç gen ve enzim aracılığıyla düzenlendiğini gösteriyor.
• Bulgular, genetik çeşitliliğin korunmasının evrimsel yenilikler için kritik olduğunu vurguluyor.

Kuşlar, hayvanlar aleminin en renkli canlıları arasında. Kuşların canlı kırmızı, turuncu ve sarı renkleri büyük ölçüde karotenoid pigmentlerinden geliyor ancak bu pigmentleri doğrudan üretemeyen kuşlar, onları diyetlerinden elde etmek zorunda. Papağanlar ise bu duruma bir istisna olarak psittacofulvin adı verilen pigmentlerini bağımsız olarak üretebiliyorlar. Bu pigmentlerin varlığı uzun zamandır bilinse de yakın tarihli çalışmalar kuş renklenmesinin genetik ve biyokimyasal mekanizmaları hakkındaki anlayışımızı ileriye taşıdı.

Daniel Hooper’ın Current Biology dergisinde yayımlanan ve Roberto Abore’nin Science dergisinde yayımlanan iki çığır açıcı çalışma, papağanların ve ispinozların nasıl bu renk çeşitliliğini kazandığını inceledi. Her iki çalışma da sarıdan kırmızıya renk varyasyonu ile ilişkili genom bölgelerini belirlemek için ileri genetik dizileme teknolojilerinden faydalandı.

Abore’nin araştırması, tüyleri sarıdan kırmızıya kadar değişen dusky lory isimli papağan türüne odaklandı. Araştırma, ALDH3A2 enziminin bu süreçte kilit rol oynadığını ortaya koydu. Tüy gelişimi sırasında enzimin yüksek seviyeleri sarı pigmentler üretirken düşük seviyeleri kırmızı pigmentler üretiyor. Bu mekanizma, diğer birçok papağan türünde de tutarlı olup paralel evrimsel yolları işaret ediyor.

Karanlık lori (Pseudeos fuscata), şeritli lory olarak da biliniyor.

Hooper’ın çalışması ise kuzey Avustralya’da yaşayan ve sarı ya da kırmızı gagalara sahip iki alt türü bulunan uzun kuyruklu ispinozu inceledi. Gagalardaki renklenme, diyetle alınan sarı karotenoidleri kırmızı pigmentlere dönüştüren CYP2J19 ve TTC39B genleri tarafından kontrol ediliyor. Bu genlerdeki mutasyonlar, gagada aktivitelerini devre dışı bırakarak sarı renklenmeye neden oluyor. Analizler, modern ispinozların atalarının muhtemelen kırmızı gagalara sahip olduğunu ancak sarı gagaları destekleyen mutasyonların giderek daha yaygın hale geldiğini gösterdi.

Kimberley (solda), Katherine (ortada) ve Queensland’de (sağda) bulunan uzun kuyruklu ispinozların gaga renkleri, Avustralya genelinde genlerin sıklığı değiştikçe gaga rengindeki değişimi gösteriyor.

Hem papağanlarda hem de ispinozlarda bu mutasyonlar, enzimlerin işlevini değiştirmek yerine onların etkinliklerini düzenliyor. Pigment molekülüne tek bir oksijen atomunun eklenmesi veya çıkarılması, rengi kırmızıdan sarıya ya da tam tersine dönüştürüyor.

Derleyen: Eliz Canyurt