• Maddedeki elektron dinamikleriyle ilgili çalışmalarından dolayı Pierre Agostini, Ferenc Krausz ve Anne L’Huillier, 2023 Nobel Fizik Ödülünün sahipleri oldu.
• Üç bilim insanı, 1 milyon dolar para ödülünü paylaşacak.

İsveç Kraliyet Bilimler Akademisinde düzenlenen basın toplantısında 2023 Nobel Fizik Ödülü, “maddedeki elektron dinamiklerinin incelenmesi için zamanın en küçük birimi yani saniyenin bir kentilyonda biri olan attosaniye ışık darbeleri üreten deneysel yöntemleri” keşfeden Agostini, Krausz ve L’Huillier’e verildi.

Komite, ödül sahiplerini “insanlığa, atom ve moleküllerin içindeki elektronların dünyasını keşfetmek için yeni araçlar” kazandırdıkları için övgüyle takdim etti.

Elektronlardaki değişiklikler attosaniyenin birkaç onda biri kadar bir sürede meydana gelir. Bu birim o kadar kısadır ki, bir saniyede evrenin doğuşundan bu yana geçen saniyelerin sayısı kadar attosaniye vardır.

Nobel Fizik Ödülü Seçim Komitesi üyesi Eva Olsson, “Attosaniyelik ışık darbeleri üretme yeteneği; çok küçük, son derece küçük bir zaman ölçeğinin ve elektron dünyasının kapısını açtı.” dedi.

Nobel fizik ödülünü kazanan beşinci kadın olan Fransız doğumlu L’Huillier, İsveç’teki Lund Üniversitesinde çalışıyor. Yine Fransa’da doğan Agostini ise Amerika Birleşik Devletleri’ndeki Ohio State Üniversitesinde emeritius profesörü. Ferenc Krausz ise Max Planck Kuantum Optik Enstitüsünde direktör ve Almanya’daki Münih Ludwig Maximilian Üniversitesinde deneysel fizik profesörü olarak çalışıyor.

L’Huillier, 1980’lerde başlayan deneylerde lazer ışığının bir gazdaki atomlarla etkileşiminden yeni bir etki keşfetti. Agostini ve Krausz daha sonra bunun daha önce mümkün olandan daha kısa ışık darbeleri oluşturmak için nasıl kullanılabileceğini gösterdi.

Avusturya’daki Krausz ve meslektaşları tek bir atım seçebilecek bir teknik üzerinde çalışırken, Fransa’daki Agostini ve grubu, vagonlu bir tren gibi bir dizi ardışık ışık atımını üretmeyi ve araştırmayı başardı.

Bu deneylerin tümü, attosaniye darbelerinin gözlemlenip ölçülebileceğini ve yeni deneylerde kullanılabileceğini gösterdi.

Derleyen: Tuğba Akkesen