Sosyal medyada bazılarının “2024’te parlak olabileceğini” öne sürdüğü yeni bir kuyruklu yıldızla ilgili duyurular görmeye başladık. Söz konusu kuyruklu yıldız C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) ilk olarak asteroid diye tanımlanmıştı. C/2023 A3, 22 Şubat’ta Güney Afrika’daki Asteroid Karasal Darbe Son Uyarı Sistemi (ATLAS) tarafından keşfedildi.
Başlangıçta bir asteroid olduğu düşünülen C/2023 A3’nin daha sonra Çin’in Nanjing kentinin doğusundaki Mor Dağ Gözlemevi (Tsuchinshan) tarafından altı hafta önce fotoğraflandığı tespit edildi. Daha sonra, 22 Aralık’ta Palomar Gözlemevindeki Zwicky Transient Facility (ZTF) tarafından görüntüleri yakalandı. Bu görüntüler de çok yoğun bir koma ve kısa bir kuyruk ortaya çıkardı ki bu da onun bir asteroid değil kuyruklu yıldız olduğunu gösterdi.
Serpens takımyıldızında ilk keşfedildiğinde Tsuchinshan-ATLAS Kuyruklu Yıldızı Güneş’ten yaklaşık 680 milyon mil (1,09 milyar km) uzaklıkta son derece sönük (18. kadir) bir cisimdi. Ancak 27 Eylül 2024’te Güneş’e en yakın noktasına (perihelion) ulaştığında, bu mesafe 36 milyon mile (Merkür’ün yörüngesine yakın) düşmüş olacak. Güneş’e olan uzaklığındaki böylesine büyük bir değişim, tipik olarak bir kuyruklu yıldızın içsel parlaklığının 17 kat artmasına neden olacaktır. Ayrıca, Tsuchinshan-ATLAS periheliondan yaklaşık iki hafta sonra Dünya’nın orta derecede yakınından geçecektir.
Gökbilimciler, yüzyılı aşkın bir süredir yüzlercesinin gözlemlenen davranışlarına dayanarak kuyruklu yıldızların parlaklığını ölçmek için genel formüller ve modeller geliştirdiler. Ancak kuyruklu yıldızların da tıpkı insanlar gibi kendilerine özgü tuhaflıkları var.
Tsuchinshan-ATLAS Kuyruklu Yıldızı en iyimser beklentileri karşılayabilirse, en iyi olarak 2024 yılında, Dünya’ya en yakın olduğu 71 milyon km mesafeden geçeceği 12 Ekim ile gün batımından 1 ila 3 saat sonra batı-güneybatı akşamı gökyüzünde alçakta görüneceği 19 Ekim tarihleri arasında yapacak.
Fiyasko Olması Bir İhtimal
Ne yazık ki, Tsuchinshan-ATLAS’ın Kohoutek ve benzer soydan gelen diğer kuyruklu yıldızlar (1940-41’de Cunningham, 1990’da Austin ve 2013’te ISON) gibi nihayetinde sönmesi daha olası görünmekte, çünkü güneş sisteminin geri kalanını çevreleyen ve dağlar kadar büyük buzlu uzay enkazı parçalarından oluşan küresel kabuk Oort bulutundan çıkan “yeni” bir kuyruklu yıldızı. Oort Bulutu milyarlarca hatta trilyonlarca nesne içerebilir.
En son yörünge hesaplamaları Tsuchinshan-ATLAS’ın 1,0002280’lik bir eksantrikliğe sahip olduğunu gösteriyor, bu da parabolik bir yörüngede seyahat ettiği ve doğrudan Oort bulutundan çıktığı anlamına geliyor. Yani daha önce hiç Güneş’in yakınından geçmemiş.
Diğer Oort kuyruklu yıldızlarının gösterdiği özellikler Tsuchinshan-ATLAS için de geçerliyse, yüzeyi muhtemelen donmuş nitrojen, karbon monoksit ve karbon dioksit gibi çok uçucu maddelerle kaplıdır. Bu tür buzlar Güneş’ten uzakta buharlaşarak uzaktaki bir kuyruklu yıldızın parlaklığında kısa süreli bir artışa neden olur ve bu da gerçekçi olmayan beklentileri artırır.
Blok Etrafında
Öte yandan, son hesaplamalar Tsuchinshan-ATLAS’ın eliptik bir yörüngede hareket ettiğini ve uzak geçmişten güneşe geri döndüğünü gösterseydi, son derece uçucu maddelerden oluşan kaplaması çoktan dökülmüş olacaktı ve şu anda gördüğümüz şey gerçek altta yatan aktivite seviyesine denk gelecekti.
Kuralın İstisnaları
Neyse ki “Oort bulutu kuralı” mutlak değil. İstisnalar da söz konusu. Arend-Roland Kuyrukluyıldızı 1957 baharında ilk kez görülen bir kuyrukluyıldız olup birinci kadir parlaklığında ve 30 derece uzunluğunda bir kuyruk bırakmış ayrıca Güneş’e doğru 15 derece uzunluğunda bir kuyruk oluşturmuştur. Oort bulutundan gelen ve muhteşem bir gösteri sunan bir başka kuyruklu yıldız da Ocak 2007’de McNaught Kuyruklu Yıldızıydı.
McNaught kuyruklu yıldızı Ocak 2007’de Güney Afrika, Cape Town’da Lions Head yakınlarında gökyüzünde. (Resim kredisi: Getty Images aracılığıyla Majority World/Universal Images Group)
Temmuz 2024
Tsuchinshan-ATLAS Kuyruklu Yıldızı 2024 yılının temmuz ayı sonlarına kadar formüllere ve modellere uygun olarak parladıysa, yaklaşık 8. kadirden parlıyor olmalı ve iyi dürbünlerde ve küçük teleskoplarda kolayca görülebilmelidir.
Eğer o zamandan sonra da istikrarlı bir şekilde parlamaya devam ederse, o zaman göz alıcı bir manzaraya dönüşme ihtimali yüksektir. Ancak parlaklaşma eğilimi aniden yavaşlarsa, hatta durursa, iyi bir gösteri için tüm bahisler kapanır.
Derleyen: Onur Bedek
