• Deniz salyangozları, 30 yıllık bir deneyde evrimi gözler önüne serdi!
• Bilim insanları, evrimi gerçek zamanlı olarak gözlemledi ve adaptasyonun genetik temellerini ortaya çıkardı.

ISTA (Bilim ve Teknoloji Avusturya Enstitüsü) bilim insanları, 30 yıl süren bir deniz salyangozu deneyinde evrimi tahmin etmekle kalmadılar, aynı zamanda bu evrimi gerçek zamanlı olarak gözlemlemeyi de başardılar.

1988 yılında İsveç’in batı kıyısındaki Koster adalarında meydana gelen zehirli alg patlaması, deniz salyangozu popülasyonlarını yok etti. Ancak bilim insanları için bu felaket, evrimi gözlemlemek için eşsiz bir fırsat yarattı.

Dalga Salyangozları ve Yengeç Salyangozları

Littorina saxatilis türü deniz salyangozları, Kuzey Atlantik kıyılarında bulunuyor ve farklı popülasyonlar, bulundukları ortama adapte olmuş özellikler geliştiriyorlar. Bu özellikler arasında boyut, kabuk şekli, kabuk rengi ve davranış yer alıyor.

Koster adalarında, “Yengeç” ve “Dalga” ekotipleri olarak adlandırılan iki farklı L. saxatilis salyangozu türü bulunuyor. Dalga salyangozları, küçük boyutlu, ince kabuklu ve cesur davranışlı. Yengeç salyangozları ise daha büyük, kalın kabuklu ve temkinli davranışlılar.

Kayıp Özelliklerin Yeniden Keşfi

1988’deki zehirli alg patlaması, adalardaki Dalga salyangozu popülasyonunu tamamen yok etti. 1992 yılında, deniz ekoloğu Kerstin Johannesson, kayıp Dalga salyangozlarının yerine Yengeç salyangozlarını adalara yeniden yerleştirdi. 30 yılı aşkın bir süredir devam eden bu deney, evrimin gerçek zamanlı olarak gözlemlenmesini sağladı.

ISTA’dan Diego Garcia Castillo, “Salyangozların adaptasyonuna dair kanıtları deneyin ilk on yılı içinde gördük. 30 yıl boyunca, salyangozların nasıl görüneceğini ve hangi genetik bölgelerin etkileneceğini tahmin edebildik. Dönüşüm hem hızlı hem de çarpıcıydı” diyor.

Çeşitlilik, Adaptasyonun Anahtarıdır

Araştırma ekibi, deney boyunca salyangozların fenotipini, bireysel gen değişkenliklerini ve kromozomal inversiyonları inceledi. İlk birkaç nesilde, “fenotipik plastisite” adı verilen ilginç bir fenomen gözlemlendi: Salyangozlar, yeni ortamlarına uyum sağlamak için şekillerini hızla değiştirdiler. Ancak popülasyon aynı zamanda genetik olarak da hızla değişmeye başladı.

Kirlilik ve İklim Değişikliği Karşısında Evrim

Bu çalışma, yüksek genetik çeşitliliğe sahip türlerin değişime daha hızlı adapte olabileceğini gösteriyor. Ancak, az sayıda çalışma evrimi vahşi doğada zaman içinde deneysel olarak incelemeyi amaçlıyor.

Garcia Castillo, “Bu çalışma, tekrarlanan evrime daha yakından bakmamızı ve bir popülasyonun geçmişte benzer koşullar altında ayrı ayrı evrimleşmiş özellikleri nasıl geliştirebileceğini tahmin etmemizi sağlıyor” diyor.

Ekip şimdi, türlerin kirlilik ve iklim değişikliği gibi modern çevresel zorluklara nasıl uyum sağlayabileceğini öğrenmek istiyor.

Derleyen:Enis Yabar