21. Yüzyılda Sağlığa Yönelik Küresel Tehditler Lancet Komisyonu, 204 ülke ve bölgeyi inceleyerek 2100’e kadar insanlığı bekleyen 17 birbiriyle bağlantılı tehdidi belirledi. Raporda nükleer çatışma ve yapay zekânın kötü niyetli kullanımı, yok oluşa yol açabilecek iki risk olarak ayrıldı.

Ölçülebilir kayıplar: Obezite başı çekiyor

Komisyon, Küresel Hastalık Yükü verilerini kullanarak her tehdidin yüzyıl sonuna kadar kaç yıllık sağlıklı yaşama mal olabileceğini hesapladı. Buna göre obezite 23,1 milyar sağlıklı yıl kaybına yol açabilir. Sahra Altı Afrika’da düşük eğitim düzeyi 16,1 milyar, gelir eşitsizliği ise 13,8 milyar sağlıklı yıla mal olabilir. Küresel ısınmanın 4,4°C yerine yaklaşık 1,8°C ile sınırlanması ise 1,89 milyar sağlıklı yılın kaybını önleyebilir. Listede pandemiler, antimikrobiyal direnç, kötü ruh sağlığı, yüksek tansiyon ve sigara da yer alıyor.

Yapay zekâ nasıl zarar verebilir?

Komisyon, yapay zekânın zarar verebileceği üç yolu inceledi: insanların biyolojik silah geliştirmesine yardımcı olması, otonom silahlar gibi sistem arızaları ve gelişmiş sistemler üzerindeki insan kontrolünün kaybı. Kötü niyetli yapay zekâ riskinin azaltılması yaklaşık 10,4 milyar sağlıklı yılın kaybını önleyebilir. Nükleer çatışmanın engellenmesi ise yaklaşık 133 milyon ölümün önüne geçebilir. Eş başkan Christopher Murray, bu olaylar tarihte emsal taşımadığı için tahminlerin diğer tehditlere göre çok daha belirsiz olduğunu vurguladı. Yapay zekâ kaynaklı felaket olasılığı konusunda uzmanlar da büyük ölçüde ayrışıyor.

Üç ayaklı eylem planı

Komisyonun planı hazırlığı güçlendirmeyi, çığır açan gelişmeleri desteklemeyi ve tehditleri sürekli izlemeyi içeriyor. Murray, hükümetlerin öngörü, önleme ve korunma kapasitesine sahip sağlık sistemleri kurması gerektiğini söyledi. En ağır yükü kaynakları kısıtlı topluluklar taşıyacak. Eş başkan Natalia Kanem ise geleceğin kaçınılmaz olmadığını belirtti. Bulgular, pazar günü Berlin’de başlayacak Dünya Sağlık Zirvesi’nden önce açıklandı. Murray, 12 Ekim’de bir medya çalıştayına öncülük edecek.