Rubin Gözlemevi İlk Cüce Gezegen Adayını Buldu: Plüton’un Ötesinde 2026 ED138

Vera C. Rubin Gözlemevi, tarihindeki ilk cüce gezegen adayını duyurdu. Geçici adı 2026 ED138 olan buzlu cisim, Güneş’ten yaklaşık 46 astronomik birim uzaklıkta, Plüton’un ötesindeki karanlık bölgede dolanıyor. Küçük Gezegen Merkezi keşfi 27 Ekim’de resmen kayda geçirdi.

Boyutu 600 ile 1.500 kilometre arasında

Gökbilimciler cismin çapının 600 ila 1.500 kilometre olabileceğini tahmin ediyor. Bu kadar büyük buzlu cisimler kendi kütleçekimi sayesinde genellikle yuvarlak şekil alır; yuvarlak olmak da bir cüce gezegenin temel fiziksel ölçütüdür. Doğrulanırsa 2026 ED138, Plüton, Ceres, Eris, Haumea ve Makemake’den oluşan beş tanınmış cüce gezegenin yanına katılacak. Boyut aralığının geniş kalmasının nedeni ise yüzeyin ne kadar ışık yansıttığının bilinmemesi: küçük ama parlak ya da büyük ama koyu bir cisim olabilir.

Bir yazılım, milyarlarca tespit arasından yakaladı

Keşfi, Harvard & Smithsonian Astrofizik Merkezi’nden Matthew Holman yaptı. Holman, meslektaşı Kevin Napier ile geliştirdiği arama kodunu 13 Ekim akşamı Rubin verileri üzerinde çalıştırırken sonucu gördü. Yazılım, milyarlarca tespiti karşılaştırıp aynı hareketli cisme ait olanları birleştiriyor. Holman ilk tepkisinin “heyecanlı bir inançsızlık” olduğunu, hatayı kendisinin mi yoksa kodun mu yaptığını sorguladığını söyledi. Rubin, cismi 4 Mart ile 11 Temmuz arasında 20 farklı gecede 30 kez görüntüledi. Şili’deki Karanlık Enerji Kamerası arşivlerinde bulunan görüntüler ise 2016’ya kadar uzanıyor.

Neden bu kadar geç fark edildi?

Cisim, Samanyolu’nun düzlemine yakın, milyonlarca arka plan yıldızıyla dolu bir bölgede bulunuyor. Bu kalabalık, onu önceki taramalardan muhtemelen saklamıştı. Yaklaşık 25 derecelik yörünge eğimi ise Neptün’ün kütleçekiminin cismi ilk yolundan çıkarmış olabileceğini düşündürüyor. Boyutu kesinleştirmek için kızılötesi gözlemler gerekiyor ve James Webb Uzay Teleskobu bu iş için uygun bir aday. Rubin ekibi, nisan ayında 11.000’den fazla yeni asteroit bildirmişti; bunların yaklaşık 380’i Neptün ötesi cisimdi. Gözlemevi on yıl boyunca güney gökyüzünü defalarca tarayacağı için yeni keşiflerin gelmesi bekleniyor.