Pazartesi günü meydana gelen büyük depremlerde ölenlerin sayısı 20.000’i aştı ve bu sayı yükselmeye devam ediyor. Birçok binayı yerle bir eden depremle akıllara gelen sorulardan ikisi yıkımın boyutunun ne olduğu ve yeni binaların bu büyük yıkıma neden dahil olduğu. Veriler, yeni binaların yıkılmasının sebebinin bina yönetmeliklerinin ve yasaların yeterince uygulanmaması olduğunu gösteriyor.

Türkiye’de 17 Ağustos 1999 yılında meydana gelen ve resmi rakamlara göre 17.000 kişinin öldüğü deprem de dahil olmak üzere daha önce yaşanan doğal felaketlerin ardından inşaat yönetmelikleri daha sıkı hale getirilmişti.

O zamandan günümüze daha sert hale getirilen yönetmelikler ve 2018’de belirlenen son standartlara rağmen güncel resmî açıklamaya göre yıkılan bina sayısı 6.444. Bu yıkılan binaların arasında yönetmeliklerden ve yasalardan sonra yapılan yeni binaların da olması yasaların yeterince uygulanmadığını gösteriyor.

Türkiye’de hükûmetler, gerekli güvenlik sertifikaları olmadan inşa edilen yapılar için belirli aralıklarla imar afları çıkarıyor ve harç ödenmesi karşılığında bu binaları yapanlara yasal muafiyet sağlıyor. Sonuncusu 2018’de çıkan bu aflar 1960’lardan bu yana uygulanıyor.

Mühendisler, mimarlar ve bilim insanları uzun zamandır bu tür afların büyük bir deprem durumunda felakete yol açacağı konusunda uzun süredir uyarıda bulunuyordu.

Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Şehir Plancıları Odası İstanbul Şube Başkanı Pelin Pınar Giritlioğlu’nun bildirdiğine göre Türkiye’nin güneyindeki deprem bölgesinden etkilenen 75.000 kadar binaya imar affı verildi.

Jeolog Celal Şengör bu yılın başlarında yaptığı aynı konuyla ilgili açıklamada “fay hatlarıyla örülü bir ülkede bu tür imar aflarının çıkarılması cinayettir” demişti.

Bu eleştiriler ve bunlardan önce birçok kez yapılmış diğerleri arasında son felaketten sadece birkaç gün önce Sabah, af getirecek yeni bir yasa tasarısının meclis onayını beklediğini bildirmişti.

Buna ek olarak BBC Türkçe’nin bir haberine göre 2020 yılında İzmir’de meydana gelen ölümcül depremin ardından İzmir’de 672.000 binanın son aftan yararlandığı ortaya çıkmıştı.

Aynı haberde belirtildiği üzere Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, 2018 yılında Türkiye’deki binaların %50’sinden fazlasının (yaklaşık 13 milyon) yönetmeliklere aykırı olarak inşa edildiğini söylüyor.

Ülkedeki genel durumun aksine yasalar ve yönetmelikleri 4 yıla yakın bir süredir sıkı bir şekilde uygulayan Hatay’ın Erzin ilçesinde enkaz ve can kaybı yok. Cumartesi sabahı bir televizyon programına katılan Erzin Belediye Başkanı Ökkeş Elmasoğlu kaçak yapıya bilerek izin vermediğini belirtti ve vicdanının rahat olduğunu sözlerine ekledi.

Derleyen: İsa Arslan