Hayvanlar gözlerini kırparak temizler, korur ve hatta iletişim kurarlar. Ancak göz kırpmak nasıl ve neden ortaya çıktı?
Georgia Teknoloji Enstitüsü, Seton Hill Üniversitesi ve Pennsylvania Eyalet Üniversitesindeki araştırmacılar, göz kırpma davranışı üzerine çalıştılar. Karadaki yaşam için temel bir davranış olan göz kırpmayı daha iyi anlamak için gününün çoğunu karada geçiren amfibi bir balık olan çamur zıpzıpını incelediler.
Çamur zıpzıpları, insanları ve diğer dört uzuvlu omurgalıları içeren grup olan tetrapodların uzaktan akrabası. Araştırmacılar, çamur zıpzıplarını incelemeyerek bu hayvanların karada hareket etmeye başladıkça göz kırpmanın nasıl geliştiğini ortaya çıkarabileceğine inanıyorlardı.
Çamur zıpzıpları gözlerini aşağı doğru göz yuvalarına çekerek göz kırparlar. Mevcut göz kaslarını kendilerine özgü bir şekilde kullanırlar. Bu davranış yeni kaslar veya özel bezler gibi pek çok yeni parçanın evrimleşmesini gerektirmeden gerçekleşir.
Çevik Sistemler Laboratuvarı’nda eski bir doktora sonrası araştırmacı ve şimdi Seton’da yardımcı doçent olan Brett Aiello, “Bu çok heyecan verici bir sonuç. Çünkü yeni, karmaşık bir davranışın evriminin nispeten ilkel yapılar kullanılarak elde edilebileceğini gösteriyor.” dedi.
Araştırma ekibi, bir dizi deneyde çamur zıpzıplarının üç ana işlev için göz kırptığını buldu: gözü ıslatmak, temizlemek ve korumak. Bu işlevler aynı zamanda insanların ve karada yaşayan diğer omurgalıların gözlerini kırpmasının temel nedeni.
Aiello, “Üç karmaşık, farklı işlevi gerçekleştirmek için tek bir davranışın konuşlandırılabileceğini bulduk. Bu sonuçlar sadece insanların kendi evrimini anlamalarına yardımcı olmakla kalmıyor. Aynı zamanda sudan karaya geçiş gibi omurgalıların evrimsel tarihindeki büyük geçişleri değerlendirmemize yardımcı oluyor.” dedi.
Araştırma sadece çamur zıpzıplarıyla ilgili bilgileri genişletmekle kalmıyor, parçalarının toplamından çok daha büyük bir evrim anlayışı getiriyor.
Fizik Okulu ve Biyolojik Bilimler Okulu’nda Doçent Simon Sponberg, “Göz kırpmak daha büyük bir sorunun yansıması. Öğrendiğimiz şey, pek çok özelleşmiş kas sisteminin veya salgı bezinin evrimine ihtiyacınız olmadığıdır. Benzersiz bir şekilde ve yeni bir davranış için kullanılabiliyorlar.” dedi.
Derleyen: Merve Nur Sözen
