Yeni nesil bir radyo teleskop olan Kanada Hidrojen Yoğunluğu Haritalama Deneyi (CHIME) ve FRB iş birliği, yeni bir algoritma türü kullanarak CHIME verilerinde 2019 ve 2021 yılları arasında tespit edilen 25 yeni tekrarlayan FRB’nin kanıtını buldu.

Kütleçekim dalgaları (GW’ler) ve gama ışını patlamaları (GRB’ler) gibi, hızlı radyo patlamaları (FRB’ler) da günümüzün en güçlü ve gizemli astronomik fenomenlerinden biri. Bu geçici olaylar, bir milisaniyede Güneş’in üç günde açığa çıkardığından daha fazla enerji açığa çıkaran patlamalardan oluşuyor.

Çoğu patlama sadece milisaniyeler sürerken, FRB’lerin tekrarlandığı nadir vakalar oldu. Gökbilimciler hâlâ bunlara neyin sebep olduğundan emin değilken ve görüşler farklılık gösterirken özel gözlemevleri ile uluslararası iş birlikleri, çalışma için mevcut olayların sayısını önemli ölçüde artırdı.

Gizemli doğalarına rağmen FRB’ler, her yerde bulunur ve en iyi tahminler, bu olayların tüm gökyüzü boyunca günde yaklaşık bin kez Dünya’ya ulaştığını göstermektedir. Bugüne kadar önerilen teori veya modellerin hiçbiri patlamaların veya kaynakların tüm özelliklerini tam olarak açıklayamamaktadır.

Bazılarının nötron yıldızları ve kara deliklerden kaynaklandığına inanılırken diğerleri, sınıflandırmaya meydan okumaya devam ediyor. Bu nedenle, pulsarlar ve magnetarlardan GRB’lere ve dünya dışı iletişimlere kadar değişen diğer teoriler devam etmekte.

CHIME özellikle, 21 santimetrelik hidrojen çizgisi olarak bilinen, nötr hidrojenin emdiği ve yaydığı ışığın dalga boyunu tespit etmek üzere tasarlanmıştı. Bu sayede gökbilimciler “Karanlık Çağlar” sırasında evrenin ne kadar hızlı genişlediğini ölçebilecek ve gözlemlenebilen daha sonraki kozmolojik dönemlerle karşılaştırmalar yapabilecekti. Ancak CHIME, o zamandan beri geniş görüş alanı ve kapsadığı frekans aralığı (400 ila 800 MHz) sayesinde FRB’leri incelemek için ideal olduğunu kanıtladı.

Dunlap doktora sonrası araştırmacısı ve başyazar Ziggy Pleunis’in Universe Today’e söylediği gibi; her FRB, gökyüzündeki konumu ve Dağılım Ölçüsü (DM) olarak bilinen bir miktar ile tanımlanır. Bu, patlamanın uzayda ilerlerken materyalle etkileşimlerinin neden olduğu yüksek frekanslardan düşük frekanslara kadar olan zaman gecikmesini ifade eder.

En sonki çalışmaları için Pleunis ve meslektaşları, gökyüzünde benzer DM’lerle birlikte konumlanmış birden fazla olayı arayan yeni bir kümeleme algoritmasına güvendiler. Pleunis, “Hızlı radyo patlamasının gökyüzü konumunu ve dağılım ölçüsünü, kullanılan teleskopun tasarımına bağlı olan belirli bir hassasiyete kadar ölçebiliriz.” dedi.

“Kümeleme algoritması, CHIME teleskobunun tespit ettiği tüm hızlı radyo patlamalarını dikkate alır ve ölçüm belirsizlikleri dahilinde, tutarlı gökyüzü konumlarına ve dağılım ölçümlerine sahip FRB kümelerini arar. Daha sonra bir kümedeki patlamaların gerçekten aynı kaynaktan geldiğinden emin olmak için çeşitli kontroller yapıyoruz.”

Bu yeni algoritmanın yardımıyla CHIME/FRB iş birliği, 25 yeni tekrar eden kaynak tespit ederek çalışma için mevcut sayıyı neredeyse iki katına çıkardı. Ayrıca ekip, bu kaynakların nedenleri ve özellikleri hakkında fikir verebilecek çok ilginç bazı özellikler de kaydetti. Pleunis: “Bu bulgular, önümüzdeki yıllarda faaliyete geçecek olan yeni nesil radyo teleskoplarından faydalanacak olan gelecekteki araştırmalara bilgi sağlamaya yardımcı olabilir.”

Derleyen: Görkem Süner