- Grönland yakın zamana kadar milyonlarca yıldır erimemiş bir buz kalesi olarak biliniyordu.
- Science dergisinde yayımlanan yeni bir araştırmaya göre Grönland’ın büyük bir bölümü, yaklaşık 416.000 yıl önce eridi.
- Bilim insanları, Grönland’ın 416.000 yıl önce (yaklaşık 38.000 yıllık bir hata payıyla) yeşil bir ada olduğunu keşfetti.
1959’da ABD, The Empire Strikes Back filmindeki donmuş Echo Üssü’nün gerçek bir versiyonunun inşasına başlamıştı. Camp Century’nin planı, Grönland’ın kuzeybatısında Kuzey Kutbundan çok uzak olmayan bir yerde görünüşte bilimsel araştırmalar için kar tüneli açma projesiydi. Camp Century projesi, hiçbir yere gitmedi ve ABD 1966’da Camp Century’i kapatarak tünelleri çökmeye terk etti.
Ancak araştırmacılar, buz tabakasının 1.37 kilometre altına bir karot sondajı yaparak gerçek anlamda bilimsel bir kazı çalışması yapmaya başladılar. Toprağa ulaştıklarında biraz daha delerek kum, buz, taş ve çamurdan oluşan bir buz çekirdeği ortaya çıkardılar. Çekirdek, 1990’larda Danimarka’ya götürüldü ve burada dondurulmuş olarak muhafaza edildi.
2018 yılında Kophenag Üniversitesinin dondurucusundaki kavanozlarda yeniden keşfedilmeyi bekleyen Grönland menşeli bu çekirdekler, kimsenin dikkatini çekmiyordu. Şimdi ise uluslararası bir araştırma ekibi, bu tortuyu analiz etti ve önemli bir bilimsel keşif yaptı.
Bilim insanları ne diyor?
Science dergisindeki bulguyu açıklayan makalenin yazarlarından Vermont Üniversitesi yerbilimcisi Paul Bierman, “Bu donmuş tortunun içinde yaprak fosilleri, küçük böcek parçaları, dallar ve yosunlar var. Bunlar, bize geçmişte bugün tortuları bulduğumuz yerde yaşayan tundra ekosistemi olduğunu gösteriyor.” dedi.
Grönland daha önce yaklaşık 2,5 milyon yıl önce buz tutmuş olarak kabul ediliyordu. Bierman ve meslektaşları, 2021 yılında Grönland’ın aslında geçtiğimiz milyon yıl içinde buzullardan arınmış olduğunu tespit etti. Şimdi ise Camp Century çekirdeğinde bulunan tundra ekosistemini sadece 416.000 yıl öncesine tarihlendirdiler.
Grönland erimeye başlarsa geri dönüşü olmayan bir noktaya ulaşabilir ve bunu yaparken deniz seviyeleri yükselebilir. Bir buz tabakası eridiğinde altındaki daha koyu renkli toprak, açığa çıkar. Güneş enerjisi, daha fazla emilerek yerel sıcaklıkları yükseltir buda daha çok erimeye yol açar.
Araştırmada yer almayan Pennsylvania Eyalet Üniversitesi yer bilimcisi Richard B. Alley, “Daha fazla buz kütlesi kaybedilirse yüzeyin yüksekliği önemli ölçüde düşer ve yüzeyde oluşan ısınma, buz tabakasının yeniden büyümesini zorlaştırır. Yeni makale, orta derecedeki sürekli sıcaklığın bile deniz seviyesinin yükselmesine neden olacağını açıklıyor.” ifadelerinde bulundu.
Grönland buz tabaksının gelecekte tam olarak nasıl bozulabileceği hâlâ belirsiz ve çok fazla araştırma gerekiyor. 400.000 yıl önce sıcaklıklar, bugünküne benzerdi ancak o dönemlerde Grönland’ın erimesine neden olan doğal ısınma, yavaş yavaş gerçekleşti.
Araştırma ekibi Grönland’ın 400.000 yıl önce bir tundra olduğunu nasıl anladı?
Camp Century’den getirilen çekirdek, tortu doluydu ancak yalnızca 50.000 yıl öncesine kadar karbon tahminleme yapabiliyordu. Bunun yerine ışığı, özellikle de tortuya gömülü delsipat parçalarının ışıldamasını kullandı. Serbest elektronlar, zamanla minerallerde birikerek bir “ışıldama sinyali” üretiyor. Güneş ışığına maruz kalmak esasen bu sinyali nötralize eder ancak bu mineraller, binlerce metre buzun altına gömüldüğünde Güneş ışınları, artık onlara ulaşamaz ve elektron birikimi yeniden başlar.
Bilim insanları, şimdi Grönland’da daha fazla buz çekirdeği sondajı yapmak için yarışıyorlar. Camp Century’den çıkarılan çekirdekler, adadaki buzun ne kadarının, ne kadar hızlı bir şekilde kaybolduğunu ve bunun buz tabakasının düşüşü hakkında neler öngörebileceğini daha iyi hesaplayabilir.
Derleyen: Davut Bulut
