• Yapay zekâ, bulaşıcı hastalık araştırmalarına katkı sağlayan yeni bir aktör.
• Yeni olmasına karşın yapay zekâ, tıp bilimi ve halk sağlığı alanındaki önemli konularda ilerlemeyi önemli ölçüde hızlandırdı.
• Araştırmacılar, yapay zekânın bu üç alanda umut vadeden dönüşümler yarattığını belirtiyor: ilaç keşfi, enfeksiyon biyolojisi ve bulaşıcı hastalıklar için teşhis.

Tıp alanındaki araştırmacılar, yaşam bilimleri bilgisini bilgisayar, kimya ve tasarım becerileriyle harmanlayarak hastalıkların tedavisi ve yayılmasının durdurulması için disiplinlerarası yöntemlerin geliştirilmesine yönelik on yıllardır süregelen talepleri karşılıyor. Ancak yapay zekânın da bu alana dahil olmasıyla işler biraz daha hızlı seyrediyor.

Hastalıklar; parazitler, virüsler, bakteriler ve mantarlar da dahil olmak üzere organizmalardan kaynaklandıklarında “bulaşıcı” olurlar. İnsanlar ve hayvanlar, bulaşıcı hastalıkları çevrelerinden, yiyeceklerinden veya birbirleriyle olan etkileşimlerinden kapabilirler.

Bulaşıcı hastalıklar, bilimin sunduğu çözümlere rağmen ciddiyeti artmaya devam eden problemler ortaya çıkaran zorlu bir küresel sorun. Bir zamanlar ilaçlarla tedavi edilebilen hastalıklar, dirençli hâle geldi ve yeni ilaç keşifleri her zamankinden daha maliyetli. Eşit olmayan kaynak dağılımı; dünyanın bazı bölgelerinin, diğer bölgelerin asla korkmadığı hastalıklar için sürekli sıcak noktalar olduğu gerçeğini ortaya çıkarıyor.

Cesar de la Fuente, MIT’den Felix Wong ve James J. Collins ile birlikte Science dergisinde yayımlanan makalede, üç ana araştırma alanında yapay zekâ ve bulaşıcı hastalıklar alanındaki araştırmaların ilerlemesini, sınırlamalarını ve beklentilerini değerlendiriyor: anti-enfektif ilaç keşfi, enfeksiyon biyolojisi ve bulaşıcı hastalıklar için teşhis.

İlaç keşfi

Gelişmiş algoritmalar ve makine öğrenimi ile yapay zekâ, geniş veri setlerini analiz edebiliyor ve insan araştırmacılar tarafından algılanamayacak modelleri belirleyebiliyor. Bu veri odaklı yaklaşım, umut verici ilaçların taranmasını ve seçilmesini hızlandırıyor. Böylece bulaşıcı hastalıklar için etkili tedavilerin geliştirilme süreci hız kazanıyor.

Enfeksiyon biyolojisi

Yapay zekâ algoritmaları, karmaşık biyolojik verileri analiz ederek bulaşıcı organizmalar ile konakçı bağışıklık sistemi arasındaki karmaşık etkileşimleri çözebilir. Yeni keşfedilen bu anlayış, hastalık mekanizmaları, bulaşma dinamikleri ve konakçı-patojen etkileşimleri hakkında önemli bilgiler sağlıyor. Dahası hedefe yönelik müdahalelerin ve önleyici stratejilerin geliştirilmesi konusunda da bilgilendirme yapıyor.

Teşhis

Yapay zekâ destekli teknolojiler, teşhis araçlarının doğruluğu ve verimliliğinde devrim yaratma potansiyeline sahip. Makine öğrenimi algoritmalarından yararlanan yapay zekâ, hastalık sonuçlarını hassas bir şekilde tespit ve tahmin etmek için tıbbi görüntüleme, genomik veriler ve klinik kayıtlarını analiz edebiliyor.

Bu dönüştürücü yetenek, daha erken ve daha doğru teşhisler yapılmasını sağlıyor. Bununla birlikte zamanında tedavi müdahalelerini kolaylaştırıyor ve bulaşıcı hastalıkların yayılmasını azaltıyor.

Derleyen: Nazlı Koyuncu