- Mart 2022’de Hubble Uzay Teleskobu ile görüntülenen en uzak yıldız Earendel, James Webb Uzay Teleskobu ile tekrar görüntülendi ve daha fazla ayrıntı ortaya çıktı.
- Çekilen görüntü ile yıldızın hidrojen yakan bir yıldız olduğu ortaya çıktı.
- JWST’den alınan görüntüler, uzak galaksi üzerindeki mercekleme etkisi hakkında daha çok bilgi veriyor.
Mart 2022’de gök bilimciler, Hubble Uzay Teleskobu tarafından çekilen bir görüntü aracılığıyla bilinen en uzak yıldızın keşfedildiğini duyurmuşlardı. Bu yıldıza eski İngilizcede “sabah yıldızı” anlamına gelen Earendel adını vermişlerdi. Şimdi ise JWST’nin Yakın Kızılötesi Kamerası (NIRCam) ve spektrometresi, aynı yıldızı tekrardan gözlemledi ve onunla ilgili daha fazla ayrıntı ortaya çıkardı.
Earendel yıldızı, B tipi büyük bir yıldız gibi görünüyor. Bu da onu evrimsel olarak Ana Dizi’ye yerleştiriyor, yani Earendel hidrojen yakan bir yıldız. Bu yıldız, Güneş’e kıyasla iki kat daha sıcak ve bir milyon kat daha parlak. Gök bilimciler, bu yıldızın kendisi gibi diğer birçok büyük yıldız gibi bir arkadaşı olabileceğinden şüpheleniyor. Ancak bu yıldızın renkleri, bir arkadaşının da var olduğuna işaret ediyor. Kütleçekimsel merceğin sağladığı büyütmeyi kullanan daha ileri çalışmaların yanı sıra JWST’deki yakın kızılötesi kamerayı kullanan daha ayrıntılı gözlemler, yıldızın arkadaşını ortaya çıkarabilir.
Gök bilimciler, onun parlayan ilk yıldız kuşaklarından biri olup olmadığını bilmek istiyor. Eğer öyleyse spektrumu, kimyasal yapısının ağırlıklı olarak hidrojen ve helyum olduğunu ortaya koyacak. Fakat ikinci nesil bir yıldızsa ışığın özellikleri, diğer elementleri de gösterecek.
Earendel’a ev sahipliği yapan galaksi
Bu yıldıza ev sahipliği yapan galaksi, bize hilal şeklinde bir ışık lekesi olarak görünüyor. Söz konusu leke, WHL0137-08 adı verilen büyük bir galaksi kümesinin kütleçekimsel merceklenmesinden kaynaklanıyor.
Galaksi aynı zamanda evriminde oldukça ilerlemiş yıldız kümeleri de içeriyor. Bu kümelerden biri yaklaşık 10 milyon yaşında. İlginç bir şekilde JWST’den alınan görüntüler, uzak galaksi üzerindeki mercekleme etkisi hakkında daha fazla ayrıntı gösteriyor.
Bu fotoğrafın yakın kızılötesi kamera görüntüsüne ek olarak JWST’nin spektrometresi de veri aldı. Bu veriler gök bilimcilere Earendel ve ana galaksisine olan kesin uzaklık hakkında daha fazla ayrıntı veriyor.
Daha uzak yıldızlar için kütleçekimsel mercek kullanımı
James Webb Uzay Teleskobu, kızılötesine duyarlı araçlarını kullanarak başka uzak yıldızları da tespit etti. Şimdiye kadar keşfedilenler arasında Earendel, uzaklık rekorunun sahibi. Nihayetinde gök bilimciler, parlayan ilk yıldızları bulmayı umuyor. Bu ilk yıldızlar, Büyük Patlama’dan sadece 100 milyon yıl sonra ortaya çıkmış olabilir. Muhtemelen çok büyük ve son derece parlaktılar. Kozmik Karanlık Çağ’ın loşluğunda ortaya çıkmaya başladıklarında, etraflarındaki gazları ısıttılar ve iyonize ettiler. Evrimleşip öldükçe çekirdeklerinden daha ağır kimyasal elementler ürettiler. Öldüklerinde ise bu materyalleri uzaya yayarak yeni yıldızların ve gezegenlerin tohumlarını attılar. Bu kanıtlar, kozmik zamanın erken dönemlerinde galaksilerin nihai oluşumu hakkında çok şey söyleyecek.
Derleyen: Davut Bulut
