• Déjà vu ve jamais vu hafızayla ilgili ilgi çekici olgular.
• Déjà vu; beynimizin aşinalık tespit sistemi, gerçeklikle senkronize olmadığında ortaya çıkarken jamais vu, tanıdık bir şeyin gerçek dışı veya yeni bir his içermesinden kaynaklanıyor.
• Araştırma, jamais vu’nun bilişsel süreçlerimizde aşırı otomatik ve tekrarlayıcı hale gelen bir durumun sinyali olarak hizmet ettiğinin altını çizdi.

Déjà vu; beynimizin aşinalık tespit sistemi, gerçeklikten sapmaya başladığında ortaya çıkar ve daha önce karşılaşılan bir şeyi kişide deneyimlemiş hissi yaratır. Ayrıca, bellek sistemimiz için bir “gerçeklik kontrolü” görevi görür.

Buna karşılık jamais vu, tanıdık bir şeyin gerçek dışı veya yeni olmasını içeriyor. Çoğunlukla tekrarlamayla tetiklenen ancak bununla sınırlı olmayan jamais vu, deja vu’dan daha nadir gerçekleşiyor ve daha rahatsız edici.

Araştırmacılar tarafından yürütülen bir çalışma, laboratuvar ortamında jamais vu’yu tetiklemeyi amaçladı. Katılımcılardan aynı kelimeyi tekrar tekrar yazmaları istendi ve birçoğu, yaklaşık bir dakikalık tekrardan sonra jamais vu hissini yaşadıklarını bildirdi. Bu duygu özellikle İngilizcede çok kullanılan “the”gibi tanıdık kelimelerle belirginleşiyordu. Katılımcılar bu deneyimi kelimelerin anlamını kaybetme veya ellerindeki kontrolü kaybetme olarak tanımladılar.

Yayımlanması 15 yıl süren bu araştırma, jamais vu’nun bilişsel süreçlerimizde bir şeyin aşırı otomatik ve tekrarlı hale geldiğini gösteren bir sinyal olduğunu vurguladı. Bu, zihnimizi esnek tutmak ve monoton görevlerde kaybolmayı önlemek için bir gerçeklik kontrolü görevi görüyor.

Jamais vu fenomeni “doyma”, yani zihinsel temsillerin aşırı yüklenmesi ve ayrıca obsesif kompulsif bozukluk araştırmalarıyla da bağlantılı. Jamais vu’yu anlamak obsesif kompulsif bozukluk tedavisine dair içgörü sağlayabilir.

İlgili araştırmanın benzersiz katkısını kabul eden Ig Nobel Edebiyat Ödülü, bu araştırmanın daha fazla inceleme ve zihinsel süreçlerimizin çalışma şekilleri hakkında daha derin içgörüler sağlama konusunda ilham kaynağı olabileceğini vurguluyor.

Derleyen: Eliz Canyurt