• Tek kullanımlık vape’lerden oyuncaklara ve kablo yumaklarına kadar “görünmez” e-atıklar hızla yığılıyor.
• Yeni bir analiz, insanların genellikle e-atık olarak tanımladıkları tüm küçük elektronik eşyaların sayısının gün geçtikçe artarak çevre kirliliği içim bir tehdit oluşturduğunu öne sürdü.

Dünya genelinde her yıl çöpe atılan tüm elektronik sigaraların ağırlığının üç Brooklyn Köprüsü’ne eşit olduğu tahmin ediliyor. Elektronik sigara ve “görünmez” olarak kabul edilen diğer küçük tüketici ürünlerinin toplam ağırlığı, yılda 9 milyar kilogram. Bu, yarım milyon damperli kamyon değerinde elektrikli diş fırçası, LED’lerle süslenmiş tatil kazakları, drone’lar ve diğer küçük elektronik cihazlar anlamına geliyor.

Bu eşyaların çöpe atılmasıyla ilgili sorun, elektronik eşyaların genellikle kurşun veya cıva gibi tehlikeli maddeler içermesi ve bu maddelerin çöplüklerden sızarak toprak ile suyu kirletmesi. Cihazları evde istiflemek de ideal bir çözüm değil. Bunun yerine bu ürünler geri dönüştürülürse üreticiler, gerçek altın ve diğer değerli malzemeleri geri kazanabilir. Bu da e-atıkları ve hatta potansiyel olarak daha fazla ham madde için maden çıkarma ihtiyacını azaltır.

Atılan aletler ve bilgisayarlar onlarca yıldır sorun yaratırken yeni bir analiz, küresel bir karmaşaya dönüşen ve genellikle göz ardı edilen eğilimlere ışık tutuyor: Tek kullanımlık elektronik sigaralar her yerde. Yeni cihaz iterasyonları, genellikle yeni şarj aletleri gerektiren yeni fişlerle birlikte geliyor. Bu da daha fazla e-atık demek.

Kâr amacı gütmeyen Atık Elektrikli ve Elektronik Ekipmanlar (WEEE) Forumu’nun iletişim müdürü Magdalena Charytanowicz, bir basın brifinginde, “Tüketiciler çoğu zaman bazı eşyaların elektronik içerdiğini fark etmiyor ve bu nedenle bu eşyalar doğru ulaşmıyor. Bu bir kayıp.” dedi.

Bu görünmez elektronikleri geri dönüştürmediğimizde ne kaybediyoruz? WEEE Forum’a göre sadece 2019 yılında geri kazanılabilecek; başta demir, bakır ve altın olmak üzere yaklaşık 9,5 milyar dolarlık malzeme var. Geçen yıl atılan bakır yüklü kablolar, Dünya’nın çevresini 107 kez sarma potansiyelinde. Yenilenebilir enerji, elektrikli araçlar ve daha fazlası için önemli olan bakıra ait talebin bu on yıl içinde hızla artması bekleniyor.

Çöpe giden elektronik sigaralar ise (diğer şarj edilebilir cihazlar gibi), dünyanın daha temiz enerji ve ulaşıma geçiş için çok fazla ihtiyaç duyacağı önemli bir pil minerali olan lityum israfına neden oluyor.

E-atıkların yaklaşık yüzde 55’i, büyük ölçüde üreticilerin ürünlerinin atıklarını yönetmesini gerektiren yasalar sayesinde Avrupa’da toplanıyor. Dünyanın diğer birçok yerinde benzer Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (EPR) yasaları ve atılan ürünlerin sorumlu bir şekilde parçalara ayrılması için gereken geri dönüşüm altyapısı bulunmamakta. Küresel olarak e-atık toplama oranı ise sadece yüzde 17.

Derleyen: Görkem Süner