- AB’nin 2.1 milyon dolarlık ASCEND çalışması, veri merkezlerinin yörüngeye fırlatılmasının teknik, ekonomik ve çevresel açıdan uygulanabilir olduğu sonucuna vardı.
- Uluslararası Enerji Ajansı’na göre, veri merkezlerinden kaynaklanan toplam küresel elektrik tüketimi 2026 yılında 1,000 terrawatt-saatten fazla olabilir – bu da kabaca Japonya’nın elektrik tüketimine eşit.
- ASCEND’in uzay tabanlı veri depolama tesisleri, güneşten yakalanan “sonsuz enerjiden” faydalanacak ve yaklaşık 1,400 kilometre yükseklikte yörüngeye oturacaktır.
Yapay zekanın yükselişi dijital depolamaya olan talebi hızla arttırırken Avrupa, yeryüzündeki enerji tüketen tesislere olan ihtiyacını azaltmak amacıyla uzay tabanlı veri merkezi seçeneklerini araştırıyor.
Projenin yöneticisi Damien Dumestier’e göre, veri merkezlerinin yörüngeye fırlatılmasının fizibilitesini araştıran 16 aylık bir çalışma olan Avrupa Net Sıfır Emisyon ve Veri Egemenliği için Gelişmiş Uzay Bulutu “çok cesaret verici” bir sonuca ulaştı.
Avrupa Komisyonu adına Thales Alenia Space tarafından koordine edilen 2 milyon avroluk (2,1 milyon dolar) ASCEND çalışması, uzay tabanlı veri merkezlerinin teknik, ekonomik ve çevresel olarak uygulanabilir olduğunu iddia ediyor.
CNBC’ye konuşan Dumestier, “Buradaki fikir, veri merkezlerine yönelik enerji talebinin bir kısmını ortadan kaldırmak ve onları uzaya göndererek sonsuz enerjiden, yani güneş enerjisinden faydalanmaktır” dedi.
‘Veri Tsunamisi Dalgası’ ile vurulmak üzereyiz
Danimarka Veri Merkezi Endüstrisi Birliği’nin strateji ve operasyonlar başkanı Merima Dzanic, sektörün bir “veri tsunamisi dalgası” ile vurulmak üzere olduğunu söyledi.
Dzanic, “Yapay zeka veri merkezleri geleneksel bir veri merkezine göre üç kat daha fazla enerjiye ihtiyaç duyuyor ve bu sadece enerji tarafında değil, tüketim tarafında da bir sorun” dedi.
Dzanic, “veri merkezlerini nasıl inşa ettiğimiz, tasarladığımız ve işlettiğimiz konusunda tamamen farklı bir yaklaşım” gerektiğini de sözlerine ekledi.
Çalışmada uzaya fırlatılması öngörülen tesisler yaklaşık 1.400 kilometre (869,9 mil) yükseklikte, yani Uluslararası Uzay İstasyonu’nun yaklaşık üç katı yükseklikte yörüngeye oturacak. Dumestier, ASCEND’in 2036 yılında toplam 10 megawatt kapasiteye sahip 13 uzay veri merkezi yapı bloğu kurarak bulut hizmetlerinin ticarileştirilmesi için bir başlangıç noktası oluşturmayı hedeflediğini açıkladı.
Her bir yapı bloğunun – 6.300 metrekarelik bir yüzey alanına sahip – kendi veri merkezi hizmeti için kapasite içerdiğini ve bir uzay aracı içinde fırlatıldığını söyledi.
Dumestier’e göre, dijital sektörün enerji tüketimi üzerinde önemli bir etkiye sahip olmak için hedef, 2050 yılına kadar 1 gigawatt’a ulaşmak üzere 1.300 yapı bloğu yerleştirmek.
ASCEND’in amacı, Avrupa’nın 2050 yılına kadar karbon-nötr hale gelmesine yardımcı olmak
Çalışma, CO2 emisyonlarını önemli ölçüde azaltmak için 10 kat daha az emisyona neden olan yeni bir fırlatıcı türünün geliştirilmesi gerektiğini ortaya koydu. Çalışmaya katılan 12 şirketten biri olan ArianeGroup, bu tür yeniden kullanılabilir ve çevre dostu fırlatıcıların geliştirilmesini hızlandırmak için çalışıyor.
Dumestier, hedefin ilk eko-fırlatıcıyı 2035 yılına kadar hazır hale getirmek ve daha sonra projeyi uygulanabilir kılmak için gereken büyük kapasiteye sahip olmak için 15 yıllık konuşlandırmaya izin vermek olduğunu söyledi.
Yine de Dzanic, uzay tabanlı veri merkezleri fikrinin sürdürülebilir enerji kullanımı sorununu tam olarak çözmediği konusunda uyardı. “Bu bulmacanın sadece bir parçası” dedi.
Avrupa Veri Merkezi Birliği Genel Müdürü Michael Winterson, bir uzay veri merkezinin, hava koşullarının kesintiye uğratmadığı güneş enerjisinden elde edilen yüksek verimlilikten faydalanacağını kabul ediyor ancak merkezi yörüngede tutmak için önemli miktarda roket yakıtı gerekecek.”İyi hizmet verebilecek uygulamalar askeri/gözetleme, yayıncılık, telekomünikasyon ve finansal ticaret hizmetleri gibi çok spesifik olacaktır. Diğer tüm hizmetler uzaydan rekabetçi bir şekilde yürütülemez,” diye ekledi.
Dzanic ayrıca güvenlik riskleri konusunda da bazı kuşkulara işaret ederek şunları söyledi: “Uzay, farklı ülkeler arasında giderek daha fazla siyasallaştırılıyor ve silahlandırılıyor. Dolayısıyla, oraya ne tür veriler gönderdiğinizin güvenlik açısından bir anlamı olduğu açık.”
ASCEND, yörüngesel veri merkezlerinin potansiyelini araştıran tek çalışma değil
Daha önce deniz tabanının 117 fit derinliğine yerleştirilmiş bir deniz altı veri merkezinin kullanımını deneyen Microsoft, uzayda yapay zeka ve bilgi işlem yürütmenin zorluklarını keşfetmek için Loft Orbital gibi şirketlerle işbirliği yapıyor. Bir Microsoft sözcüsü yaptığı açıklamada, bu çalışmanın inovasyon ve “uzayda gelecekteki veri yönetimi çözümlerine zemin hazırlamak” için çok önemli olduğunu söyledi.
Dzanic, ASCEND’in AB’nin, bloğun şu anda ABD ve Çin’in gerisinde kaldığı yapay zeka ekosisteminde rekabet avantajı elde etmeye çalıştığı bir yol olduğunu söyledi.
Dzanic, AB’nin ancak şimdi “uyanıp kahvenin kokusunu almaya ve bu projeleri finanse etmeye başladığını” sözlerine ekledi.
ASCEND araştırmacıları, topladıkları tüm verileri bir araya getirmeyi ve ağır yük fırlatıcısının geliştirilmesi üzerinde çalışmayı içeren bir sonraki aşama için Uluslararası Uzay Ajansı ile görüşmelerini sürdürüyor.
Dumestier, “Avrupa için veri egemenliğini sağlamak istiyoruz, ancak bu tür bir proje diğer ülkelere de fayda sağlayabilir” dedi. “Çok zorluyoruz çünkü bunun gelecek vaat eden bir proje olduğunu söyleyebiliriz. Avrupa uzay gelişimi için bir amiral gemisi olabilir.”
Derleyen: Enis Yabar
