İnternet Kesintilerinin Tuhaf Tarihi

Tek bir arızanın makinelerimizi kaosa sürükleyebildiği bir dünyada, güvendiğimiz internet hizmetlerinin ne kadar kırılgan olabileceğini farkediyoruz. 20 Ekim 2025 Pazartesi günü milyonlarca kullanıcı uyandığında en sevdikleri uygulamaların, oyun sitelerinin, çevrimiçi bankacılık hizmetlerinin ve internet araçlarının kullanılamadığını gördü. Sorunun, çevrimiçi perakendecinin bulut bilişim bölümü olan Amazon Web Services (AWS) tarafından sağlanan bir veritabanı hizmetindeki bir hatadan kaynaklandığı düşünülüyor.

AWS, milyonlarca büyük şirketin web sitesi ve platformu için çevrimiçi bilişim altyapısı sağlıyor. Kesinti, son derece popüler oyunlar Roblox, Fortnite ve Pokémon Go’yu, sosyal medya platformu Snapchat’i, üretkenlik araçları Slack ve Monday.com’u ve düzinelerce bankayı etkiledi.

Bu, son zamanlarda internette yaşanan bir dizi önemli kesintinin sonuncusu. Altyapımız internetle giderek daha fazla iç içe geçtikçe, bu da son yıkıcı çevrimiçi kesinti olmayacak. Bilgisayar biliminin tarihi, dijital kırılganlığımızın örnekleriyle dolu ve geçmişteki çöküşler, internetin kesildiği gün nasıl bir his yaşayacağımıza dair ipuçları sunuyor.

19 Temmuz 2024 Cuma günü dünya, birçok kişinin tüm zamanların en kötü dijital krizi olarak adlandırdığı bir olayla uyandı. Siber güvenlik devi CrowdStrike’ın hatalı bir yazılım güncellemesi, yaklaşık 8,5 milyon bilgisayarı çökerterek Microsoft’un korkulan “mavi ölüm ekranı”nı tüm dünyaya yaydı. FlightAware’e göre, havayolları tek bir günde 46.000’den fazla uçuşu iptal etti. Hastaneler ameliyatları iptal etti. ABD’de 911 acil servislerinde aksaklıklar yaşandı. New York’ta bir sanat sineması olan Film Forum, kredi kartı sistemi çöktüğü için nakit ödemeye geçti. Microsoft ve CrowdStrike bir çözüm sundu, ancak bunun neden olduğu aksaklık birkaç gün daha devam etti.

Siber güvenlik ve teknoloji analisti Ritesh Kotak, “Sahip olduğumuz bu kolaylığın bir bedeli var. Bu durum tekrar yaşanacak ve teknik açıdan bakıldığında CrowdStrike’ın çözümü nispeten kolaydı. Bir dahaki sefere bu kadar şanslı olmayabiliriz.” diyor.

Matriste Aksaklık

En eski büyük kesintilerden biri, web siteleri için alan adı veren ana kayıt şirketlerinden biri olan Network Solutions Inc. şirketindeki bir aksaklık nedeniyle 1997’de yaşandı. New York Times’a göre, yanlış yapılandırılmış bir veritabanı, .com veya .net uzantılı tüm web sitelerini çökertti.

O dönemde internetin büyük bir bölümünü oluşturan yaklaşık bir milyon siteyi çökertti. Bazı kişiler e-posta adreslerini alamadı. Sayısız web araması hüsranla sonuçlandı. Müşterilerine ve müşterilerine ulaşamayan bazı işletmeler, 1997 krizi civarında iş kaybetti, ancak genel olarak sorunlar asgari düzeydeydi.

İnternet artık günlük hayatımızın neredeyse her alanına dokunduğundan, Network Solutions kesintisine benzer bir kesintinin çok daha büyük sonuçları var. Örneğin, yirmi bir yıl sonra, Alaska’daki Matanuska-Susitna topluluğuna yapılan bir kötü amaçlı yazılım saldırısı, çeşitli dijital hizmetleri çevrimdışı bıraktı. İnternet kesintisi 100.000 kişiyi geçmişe gönderdi.

Çalışanlar iş istasyonlarına kilitlendi. Yerel kütüphanelere tüm cihazlarını kapatmaları emredildi. Bir devlet dairesinde, çalışanlar işlerini yapmak için daktiloya geçmek zorunda kaldı. Matanuska-Susitna’nın sistemlerinin çoğunun tekrar çevrimiçi olması 10 hafta sürdü.

Daha Büyük Bir Kabloya İhtiyacımız Olacak

Bazen sorunlar fiziksel dünyada başlar. Bir süre, Ermenistan’ın tüm internet bağlantısı Gürcistan’dan geçen tek bir fiber optik kabloya bağlıydı. Eğer bu kulağa tehlikeli geliyorsa, haklısınız. 2011 yılında, 75 yaşındaki bir kadın, Gürcistan’ın Ksani köyü yakınlarında bir kürekle bu kabloyu keserek 2,9 milyon Ermeni’nin tamamını internetten mahrum bıraktı. O sırada bakır arayan kadın tutuklandı, ancak ileri yaşı nedeniyle kısa süre sonra serbest bırakıldı. Daha sonra gazetecilere, “İnternetin ne olduğunu bilmiyorum” dedi.

Diğerleri ise yokluğunu daha yoğun bir şekilde hissetti. Ermenistan’da yaşayan, Avrupa, Orta Doğu ve Orta Asya bölgesel internet kayıt kuruluşu RIPE NCC’nin kıdemli topluluk ve kamu politikaları danışmanı Vahan Hovsepyan, “İnternete erişiminiz olmadığında bunu hissedebiliyorsunuz. Çıldırmaya başlıyorsunuz,” diyor. Hovsepyan, “Binlerce kilometre uzunluğunda bir kablonuz olduğunda istikrarı sağlamanın hiçbir yolu yok,” diyor ve bu da dijital altyapıya yedekliliklerin yerleştirilmesinin önemini vurguluyor.

Bu, internetin bir bakıma sadece bir dizi borudan ibaret olduğunun kesin bir kanıtı. Emekliler de bu borulara yönelik tek tehdit değil. 2017’de tüm Zimbabve yarım gün boyunca internet erişimini kaybetti. Yerel gazeteler, Güney Afrika’da bir traktörün bir kabloyu kopardığını bildirdi.

Arka bahçelerimizdeki fiber optik kabloların insanlardan korunması gerekiyor, ancak okyanus tabanına yayılmış binlerce kilometrelik kablolar kendi tehlikeleriyle karşı karşıya. Köpekbalıklarının denizaltı kablolarını ısırmaya karşı gizemli bir düşkünlüğü var ve bu durum geçmişte kesintilere neden oldu. Bu okyanus kablolarında sadece köpekbalıklarından değil, diğer balıklardan ve barakudalardan da kaynaklanan uzun bir diş izi geçmişi var. Bir diş, yalıtımı delerek deniz suyunu karıştırarak güç iletkenlerini topraklayabilir.

Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın bir raporuna göre, bu durum en az 1964’ten beri telefon ve telgraf kablolarında sorunlara yol açıyor. Günümüzde Google’ın, kısmen köpekbalıklarının ve diğer okyanus sakinlerinin interneti ısırmasını önlemek için, sualtı kablolarını Kevlar benzeri bir malzemeyle sardığı bildiriliyor. İnternette yayınlanan videolar, internetten nefret eden köpekbalıklarını hareket halindeyken gösteriyor.

Dijital Çöküş

Kanada’nın internet ve telefon hizmetlerinin dörtte biri, ülkenin en büyük telekomünikasyon sağlayıcılarından biri olan Rogers Communications’daki bir arıza nedeniyle 2022’de kesintiye uğradı. Bu durum, 11 milyon kişiye Temmuz 2024’teki CrowdStrike fiyaskosunun ön izlemesini sundu. Acil servisler telefon görüşmelerini kabul edemedi, hastaneler randevuları iptal etti ve ülke genelindeki işletmeler banka kartı işlemlerini kabul edemedi. Kanadalı R&B yıldızı The Weeknd, bir konserini ertelemek zorunda kaldı.

Toronto’da yaşayan Kotak, Rogers kesintisinin hayatını büyük ölçüde etkilemediğini, ancak diğerlerinin o kadar şanslı olmadığını söylüyor. “Bir arkadaşım baro sınavını kaçırdı. Tüm ailesi Rogers müşterisiydi ve sınav için tam adresi ve oda numarasını alamadı çünkü sadece e-postasında yazılıydı.” diyor.

Kotak, yasa koyucuların teknoloji ve telekomünikasyon sektörlerinde güvenlik önlemlerini zorunlu kılarak bu tür sorunları önleyebileceğini söylüyor. Ancak bazen internet kesintilerinin sorumlusu ilk etapta hükümetler olabiliyor.

İnternetin devre dışı bırakılması, hem otoriter hükümetler hem de istikrarlı demokrasiler için hükümet sansürü için başvurulan bir yöntem. Dijital haklar savunuculuğu grubu Access Now’da veri analisti olan Zach Rosson, “Bu oldukça büyük bir sorun. Bizim tanımımıza göre, 2016’dan bu yana hükümetler, ordular ve polis güçleri tarafından 1.500’den fazla internet kesintisi yaşandı.” diyor.

Aslında CrowdStrike felaketi, aynı gün başlayan bir örneği gölgede bıraktı. Bangladeş, protestocu öğrencilerle polis arasında çıkan şiddetli çatışmalara yanıt olarak hükümetin kapanmasının ardından neredeyse tamamen internet kesintisiyle karşı karşıya kaldı. İnternet kesintisine sokağa çıkma yasağı da eşlik etti ve muhabirler, internet erişiminin olmamasının doğru bilgiye ulaşmayı zorlaştırdığını söylüyor. Çatışmalarda en az 150 kişi hayatını kaybetti ve bazı yerel medya kuruluşları bu rakamı çok daha yüksek olarak gösteriyor.

İnternet erişiminin bir insan hakkı olarak anlaşılması yönünde artan bir baskı var. Rosson, “Size sağladığı tüm olanakları düşünün: istihdam, sağlık, eğitim, iletişim, iş ve çevrenizdeki dünyayı anlamak. İnternet kesintilerinin aslında insani yardımların ulaştırılmasını engellediğini ve vahşetin belgelenmesini engellediğini gördük.” diyor.

Hindistan, huzursuzluğu bastırmak için internet kesintilerini kullanmada muhtemelen dünya lideri, ancak Access Now’a göre bu, İran, Rusya, Cezayir, Senegal, Tanzanya, Kamerun ve Venezuela dahil olmak üzere en az 83 ülkede uygulanan yaygın bir taktik.

Tekelleşme

İnternet bağlantısının tek bir fiber optik kabloya bağlı olduğu yerlerde, bu durum apaçık bir Aşil topuğu oluşturuyor. İnternetin onlarca yıldır kablolar ve WiFi bağlantıları aracılığıyla hayatımızın her köşesine sızmasının ardından, dünyayı hareket halinde tutmak için daha fazla yerleşik güvenlik önlemi olması gerektiğini düşünebilirsiniz. Ancak siber güvenlik şirketi Disconnect’in CEO’su Casey Oppenheim’a göre, durum büyük ölçüde tam tersi.

Oppenheim, “Bana göre CrowdStrike etkinliğinin asıl dersi bu,” diyor. CrowdStrike, güvenlik sektörünün kendi alanında büyük bir pazar payına sahip ve Fortune 500 listesindeki şirketlerin yarısından fazlasına hizmet veriyor. “Herhangi bir ekosistemde ne kadar az çeşitlilik varsa, o kadar savunmasız hale gelirsiniz ve internet tedarik zincirinin en tepesinde sıfır çeşitlilik vardır. İnternetin herhangi bir temel alanını seçebilirsiniz ve kontrol sahibi şirketlerin çok kısa bir listesini bulabilirsiniz.” diyor.

Başka bir deyişle, Oppenheim, felaket boyutunda internet kesintileri olasılığının, teknoloji sektöründeki “tekelci güçlerin” bir başka sonucu olduğunu söylüyor. Her şey tek bir şirkete bu kadar bağlıyken, tek bir yanlış hareket her şeyi yerle bir edebilir. “Hükümetler antitröst konularını ele alırken, bu üzerinde düşünmek isteyebileceğimiz bir konu,” diyor.

Derleyen: Damla Şayan