Uluslararası organize suçları inceleyen Global Initiative Against Transnational Organized Crime (GI-TOC) tarafından hazırlanan yeni bir rapor, Meta’ya ait Facebook’un yasa dışı yaban hayatı ticaretinde kritik bir rol oynadığını ortaya koydu. Nisan 2024 ile Mart 2026 arasında yapılan analizde, farklı platformlarda 21 binden fazla ilan incelendi ve toplamda yaklaşık 266 bin yaban hayatı ürünü tespit edildi.

Bu ürünlerin toplam piyasa değerinin 66 milyon dolar olduğu tahmin ediliyor. Araştırmaya göre ilanların yaklaşık %75’i doğrudan Facebook üzerinde yer alıyor.

Yasa dışı ticaretin boyutu büyüyor

Raporda yer alan verilere göre satışa sunulan hayvanların %84’ü, CITES kapsamında uluslararası ticareti yasaklı türler arasında bulunuyor. Bunların yarısından fazlası ise nesli tükenme tehlikesi altında olan pangolinler, gibonlar, deniz kaplumbağaları ve bulut leoparları gibi türler.

Araştırmacılar, bu durumun yalnızca biyolojik çeşitlilik için değil, aynı zamanda organize suç ekonomisi açısından da ciddi bir risk oluşturduğunu vurguluyor.

Platform tasarımı ticareti kolaylaştırıyor

Raporun en dikkat çeken bulgularından biri, Facebook’un teknik yapısının bu ticareti ölçeklendirmeye uygun olması. Kapalı gruplar, anonim hesaplar, öneri algoritmaları ve içerik monetizasyonu gibi özelliklerin, yasa dışı satışları görünür ve sürdürülebilir hale getirdiği belirtiliyor.

Tespit edilen ilanların %76’sı Facebook gruplarında yer alırken, araştırmacıların %78 oranında içeriğe aktif arama yapmadan, algoritmik öneriler üzerinden ulaştığı ifade ediliyor.

Ayrıca bazı kullanıcıların hem yasa dışı satış yapıp hem de Facebook’un içerik üretici gelir modellerinden kazanç elde ettiği, yani “çifte gelir” sağladığı da raporda yer aldı.

Meta’nın yanıtı ve sektör tepkisi

Meta, raporla ilgili doğrudan bir açıklama yapmazken, şirket daha önce nesli tükenmekte olan türlerin satışını yasaklayan politikalara sahip olduğunu ve 2018’den bu yana “Coalition to End Wildlife Trafficking Online” girişiminde yer aldığını belirtmişti.

Söz konusu koalisyon, 2018–2025 yılları arasında 63,3 milyon yasa dışı ilanı kaldırdığını açıklasa da bu verilerin platform bazında dağılımı paylaşılmadı.

Öte yandan Meta, Google ve Amazon’un da aralarında bulunduğu 11 teknoloji şirketi, kısa süre önce yapay zeka kullanarak yasa dışı yaban hayatı ticaretini engelleme sözü verdi. Ancak araştırmacılar, bağımsız denetim ve yaptırım mekanizmaları olmadan bu tür taahhütlerin sınırlı etki yaratacağını savunuyor.

Ne anlama geliyor?

Rapor, sosyal medya platformlarının yalnızca içerik dağıtım aracı değil, aynı zamanda küresel ölçekte yasa dışı ticaretin altyapısı haline gelebileceğini gösteriyor. Önümüzdeki dönemde hem regülasyon baskısının artması hem de platformların daha şeffaf ve hesap verebilir sistemler kurmaya zorlanması bekleniyor.