World Weather Attribution tarafından yayımlanan analize göre iklim değişikliği, Avrupa’da kuraklığın oluşma biçimini değiştiriyor. Nisan-haziran dönemindeki yağış eksikliğinin doğrudan nedeni iklim değişikliği olmasa da yükselen sıcaklıklar, mevcut suyun toprakta ve nehirlerde kalmasını zorlaştırıyor. Tarımsal toprak kuraklıklarının iklim değişikliği nedeniyle Batı Avrupa’da beş, Doğu Avrupa’da ise 11 kat daha olası hâle geldiği hesaplanıyor.

Avrupa’nın farklı bölgelerinde su sıkıntısı yaşanıyor

Avrupa’nın birçok ülkesi, bu yaz ciddi kuraklık koşullarıyla karşı karşıya bulunuyor. Düşen su seviyeleri tarımı ve sanayiyi olumsuz etkilerken bazı bölgelerde nehir taşımacılığını da aksatıyor. Romanya ve Yunanistan, kuraklığın etkilerinin en açık biçimde görüldüğü ülkeler arasında yer alıyor.

Fransa, son 50 yılın en düşük mısır üretimini gerçekleştirebileceğinden endişe ediyor. Romanya’da azalan su kaynakları nedeniyle çiftçilerin tarımsal sulama amacıyla suya erişimine sınırlamalar getirildi. Hollanda ise geçen hafta resmî olarak su kıtlığı ilan etti.

Yunanistan’da da durum giderek ağırlaşıyor. Ülkenin yedi adasında, mevcut su kaynaklarının korunabilmesi için kuraklık acil durumu ilan edildi. Alınan tedbirlerle özellikle turizm döneminde hızla yükselen su tüketiminin kontrol altında tutulması ve yerel halkın temel ihtiyaçlarının karşılanması amaçlanıyor.

Bu gelişmeler, Avrupa’daki kuraklığın yalnızca çevresel bir sorun olmadığını gösteriyor. Su kaynaklarının azalması; gıda üretiminden ulaşıma, enerji sistemlerinden sanayi tesislerine kadar birçok alanda ekonomik ve toplumsal sonuçlar doğuruyor.

Yağış azlığı doğrudan iklim değişikliğinden kaynaklanmadı

World Weather Attribution adlı uluslararası iklim bilimci grubunun yayımladığı analize göre iklim değişikliği, bu yıl nisan ile haziran ayları arasında yaşanan yağış azlığının doğrudan nedeni değildi.

Bilim insanları bununla birlikte iklim değişikliğinin devam eden kuraklığı çok daha ağır hâle getirdiğini belirledi. İklim değişikliğinin etkisiyle oluşan aşırı sıcaklıklar, toprakta ve su kaynaklarında bulunan nemin daha hızlı buharlaşmasına yol açtı.

Dolayısıyla yağışların azalması tek başına kuraklığın ulaştığı boyutu açıklamıyor. Araştırmacılara göre yağış miktarının düşük olduğu bir dönem, daha serin iklim koşullarında yönetilebilir bir kuraklık olarak kalabilirdi. Ancak sıcaklıkların yükselmesi, mevcut suyun da hızla kaybedilmesine neden olarak koşulları ağırlaştırdı.

Bu bulgular, Avrupa’da kuraklık riskini değerlendirmek için yalnızca yağış miktarlarına bakmanın artık yeterli olmadığını ortaya koyuyor. Sıcaklık, buharlaşma potansiyeli, toprak nemi ve nehirlerdeki su seviyeleri gibi farklı göstergelerin birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

Buharlaşmaya elverişli koşullar 80 kat daha olası

Analize göre toprak ve su kaynaklarında buharlaşmayı artıran atmosfer koşulları, ocak-haziran döneminde sanayi öncesi iklime kıyasla Batı Avrupa’da 80 kat daha olası hâle geldi.

Doğu Avrupa’da ise bu tür koşulların gerçekleşme ihtimali yaklaşık 40 kat arttı. Karşılaştırmada, insanların fosil yakıtları endüstriyel ölçekte kullanmaya başlamasından önceki iklim koşulları esas alındı.

Bu sonuçlar, iklim değişikliğinin kuraklık üzerindeki etkisinin yalnızca yağışları değiştirerek ortaya çıkmadığını gösteriyor. Daha sıcak hava, topraktaki ve nehirlerdeki suyun atmosfere daha hızlı karışmasına neden oluyor. Böylece yağışlarla sağlanan suyun toprakta kalma süresi kısalıyor.

Hollanda Kraliyet Meteoroloji Enstitüsü iklim bilimcisi Sarah Kew, aşırı sıcaklığın Avrupa’daki kuraklığın başlıca itici gücü hâline geldiğini belirtti.

Kew’e göre iklim değişikliğinin yaşanmadığı varsayımsal bir dünyaya kıyasla su, topraklardan ve nehirlerden çok daha hızlı buharlaşıyor. Bu nedenle normal koşullarda yönetilebilir olabilecek yağışsız dönemler, ciddi ve uzun süreli kuraklıklara dönüşüyor.

Avrupa’da kuraklığın oluşma biçimi değişiyor

Bilim insanları, araştırmanın sonuçlarının Avrupa’da kuraklığın meydana gelme biçiminde temel bir değişime işaret ettiğini düşünüyor.

Geleneksel olarak kuraklığın en önemli nedeni uzun süre yeterli yağış alınamaması olarak görülüyordu. Ancak hava sıcaklıklarının yükselmesiyle birlikte yağış eksikliğinin kuraklık üzerindeki göreli etkisi azalırken buharlaşmanın rolü büyüyor.

Sıcak hava, yağmur suyunun toprakta uzun süre kalmasını engelliyor. Yağış gerçekleşse bile yüksek sıcaklık ve buharlaşma, suyun hızla kaybedilmesine yol açabiliyor. Bu durum özellikle tarım alanlarında ciddi sonuçlar doğuruyor. Bitkiler ihtiyaç duydukları neme ulaşamazken çiftçilerin sulama talebi artıyor. Aynı dönemde su kaynaklarının azalması ise tarımsal sulamanın sürdürülmesini zorlaştırıyor.

Bu döngü, kuraklığın tarım üzerindeki baskısını daha da artırıyor. Ürün miktarlarının düşmesi, maliyetlerin yükselmesi ve sulama kısıtlamaları, gıda üretimi üzerinde uzun vadeli riskler yaratıyor.

Tarımsal kuraklık riski Doğu Avrupa’da 11 kat arttı

Analizde tarımsal toprak kuraklıklarına ilişkin dikkat çekici sonuçlara da yer verildi. Buna göre iklim değişikliği, tarımsal toprak kuraklıklarını Batı Avrupa’da beş kat daha olası hâle getirdi.

Doğu Avrupa’da ise aynı riskin 11 kat arttığı hesaplandı. Bu oran, özellikle tarımsal üretimin ekonomik açıdan önemli olduğu bölgelerde sıcaklık artışının ne kadar büyük bir tehdit oluşturduğunu gösteriyor.

Toprak kuraklığı, yalnızca yüzeyin kuru görünmesi anlamına gelmiyor. Bitkilerin kökleriyle ulaşabildiği toprak katmanlarında yeterli nemin bulunmaması, büyümeyi yavaşlatabiliyor ve ürün kayıplarına yol açabiliyor. Kuraklığın uzun sürmesi hâlinde çiftçiler daha fazla sulamaya ihtiyaç duyuyor ancak nehirler, barajlar ve yer altı suları da aynı sıcaklık koşullarından etkileniyor.

Bilim insanlarının değerlendirmesi, Avrupa’nın gelecekteki kuraklık politikalarında sıcaklık kaynaklı su kaybını daha fazla dikkate alması gerektiğini gösteriyor. Yağışlar tamamen ortadan kalkmasa bile aşırı sıcakların yaygınlaşması, kullanılabilir su miktarını ciddi biçimde azaltabilir.

Avrupa’daki mevcut tablo, iklim değişikliğinin kuraklığı yalnızca daha sık görülen bir olay hâline getirmediğini, aynı zamanda kuraklığın temel dinamiklerini de değiştirdiğini ortaya koyuyor. Yağış eksikliği önemini korurken kıta üzerindeki asıl baskıyı giderek daha fazla aşırı sıcaklar ve hızlanan buharlaşma oluşturuyor.

Derleyen: Yağmur Saatcı