Günümüzde bilinen en büyük kara delik, ÅŸimdiye kadar keÅŸfedilen en büyük kümelerden biri olan Phoenix Kümesi’nde yer alan Phoenix A‘dır. Phoenix Kümesi’nin kendisi, galaksi kümesinde bulunan önceki varisi 618’den beÅŸ kat daha büyük bir kara delik. Phoenix Kümesi’nin merkezinde bulunan Phoenix A kara deliÄŸi, 5,8 milyar ışık yılı uzaklıkta bulunuyor ve tahmini 100 milyar güneÅŸ kütlesine sahip.

Bir kara deliÄŸin ulaÅŸabileceÄŸi en büyük büyüklüğü öğrenmek isteyen bilim insanlarından oluÅŸan ve Yale Ãœniversitesi Astronomi Bölümü’nden Priyamvada Natarajan liderliÄŸindeki bir ekip bu cevabın peÅŸinde düştü.

Ultra Büyük Kara Delikler

Bilim insanları tarafında tüm galaksilerin kalbinde, milyarlarca güneÅŸin kütlesine eÅŸdeÄŸer “süper kütleli” kara deliklerin var olduÄŸuna inanılıyor. Ancak bazı kara delikler “süper kütleli” olmanında çok dışına çıkıyor. Bu inanılmaz kütlelere ulaÅŸabilen kara deliklere ise “ultra büyük kara delikler” olarak biliniyor.

Natarajan Space.com’a verdiÄŸi röportajda, “Altra kütleli kara delikleri, güneÅŸin kütlesinin 10 milyar katından fazla kütleye sahip kara delikler olarak tanımladık.”, “Süper kütleli kara delikler, güneÅŸin kütlesinin 10 milyon katından fazla olarak tanımlanır. Yani ultra kütleli kara delikler, ortalama olarak, süper kütleli kara deliklerden 10.000 kat daha büyük olacaktır.” dedi.

Büyüklüğü Belirleyen Unsurlar Nelerdir?

Natarajan, ultra büyük kara deliklerin kütlesinin onlara ev sahipliÄŸi yapan galaksilerdeki yıldızların kütlesiyle iliÅŸkili olduÄŸundan bahsetti. Bu sebep ile, daha fazla yıldıza ve dolayısıyla daha büyük “yıldız kütlelerine” sahip galaksiler daha büyük süper kütleli kara deliÄŸe ev sahipliÄŸi yapmakta.

Natarajan, “Bu ölçekleme iliÅŸkisi, kara deliklerin nasıl büyüdüğü ve ev sahibi galaksilerde yıldız oluÅŸumu arasında derin ve derin bir baÄŸlantı olduÄŸunu gösteriyor” dedi.

Kara Deliklerin Büyümesi Üzerinde Bir Sınır Var mı?

Natarajan, “Yaptığımız teorik argümanlara göre, süper kütleli kara delikler kendi büyümelerini engelliyor,” diye açıkladı. “Bu, olmasını beklediÄŸimiz sıra: Gaz, süper kütleli kara deliÄŸi beslemek için bir galaksinin merkezine akar. Bununla birlikte, tüm gaz onu süper kütleli kara deliklerin ufkuna kadar ulaÅŸmaz ve birikmez. Bunun yerine küçük bir kısım içeri girer ve geri kalanı kara delikler tarafından dışarı atılır.”

Kara deliğe ulaşamayan gaz sonunda çevredeki galaksilerde de bulunan gaza çarparak onu ısıtır ve dönüştürür. Bu sayede o galakside yeni yıldızların doğmasına ve zaten var olan yıldızların daha da büyümesini doğrudan etkiler. Bunun nedeni, gaz ve toz bulutları soğuduğunda ve yoğunlaştığında yıldızların oluşması.

Natarajan, galaksinin geri kalanından merkezi bölgeye gaz akma şansı olmadığı için, galaksilerin iç bölgelerindeki gaz tam olarak tüketildikten sonra kara deliğin büyümesinin bozulduğunu da ekledi.

Derleyen: Damla Irmak Çinko