Tarım endüstrisi önümüzdeki yıllarda büyük zorluklarla karşı karşıya kalacak. Küresel nüfusun 2050 yılına kadar 10 milyara ulaşması bekleniyor, iklim değişiyor ve artan kentleşme nedeniyle ekilebilir alan azalıyor. Dikey çiftçilik tüm bu zorlukların üstesinden gelebilecek olası bir çözüm yolu olarak son birkaç yılda büyük ilgi gördü.
Dikey çiftlikler, güneş yerine yapay aydınlatma kullanıyor. Dikey çiftçilikte sıcaklığından nemine kadar her şeyi kontrol altında tutulan iç mekanlarda üst üste yığılmış birçok katmanda bitki yetiştiriliyor. Bu sayede dikey çiftlikler yetiştirme ortamlarını bitkinin tam ihtiyacına göre ayarlama olanağı sunuyor. Dikey tarımda kullanılan topraksız yetiştirme teknikleri ve ürünlerin yerleşim düzenleri sayesinde yüksek büyüme oranlarına ulaşılıyor. Bu yollarla böcek ilacı gerektirmeden yılın 365 günü geleneksel tarımdan yüzlerce kat daha fazla verim elde edilebiliyor.
Dikey çiftçilik ne yönlerden faydalı?
Dikey tarımın destekçileri, küresel gıda üretiminde dikey tarımın devrim yaratacağını ve kentlerdeki nüfus yoğunluğu fazla olan yerlerin hemen yanında ekin yetiştirmeyi sağlayarak bahçeden şehre taşıma zahmetini ortadan kaldırabileceğini iddia ediyor.
Meyve ve sebzeler günümüzde tüketicilere ulaşmak için genellikle binlerce kilometre yol kat ediyor. Yol boyunca tazeliğini ve kalitesini kaybeden ürünlerin hastalık taşıma riski artırıyor. Bu, özellikle mikroplu ürünlerden kaynaklanan son E. coli salgınları yüzünden son yıllarda yüzlerce kişinin hastaneye kaldırılmasına yol açtığı ABD’de görülen önemli bir sorun.
Bu durum, pandemi ve jeopolitik sorunların neden olduğu tedarik zincirinde son zamanlarda meydana gelen kesintilerle daha da kötüleşti ve karmaşık tedarik zinciriyle ilgili herkesin bildiği endişeleri öne çıkardı. Dikey tarım, taze ürünler için büyük tarım alanları gerektiren oldukça merkezileşmiş modeli bozarak yerel üretime yönelik daha geniş tüketici eğiliminden yararlanırken bu sorunların üstesinden gelinmesine de yardımcı olabilir.
Dikey tarım sektörü, son birkaç yılda yatırımcılardan büyük ilgi gördü. Sektör, 2021’de 1 milyar doları aştı ve bu, 2018 ve 2019’da oluşturulan birleşik fonu aşan rekor bir seviyeye ulaştı. Şu ana kadar 900 milyon doların üzerinde fon toplayan Kaliforniya merkezli dikey çiftlik Plenty, bunun 400 milyon dolarlık kısmını perakende devi Walmart ve SoftBank Vision Fund tarafından desteklenen 2022 Serisi E finansmanında aldı. Pasifik genelinde endüstri zaten iyi kurulmuş durumda. Japonya’da şu anda faaliyet gösteren 200’den fazla dikey çiftlik var ve endüstri lideri Spread Co. Ltd., yüksek düzeyde otomatikleştirilmiş Techno Farm Keihanna tesisinde her gün 30.000 baş marul üretiyor.
Dikey tarım sektörünün sorunları
Ancak sektör aynı zamanda birçok sorunla da karşı karşıya. Bunların başını iflaslar çekiyor. Bir zamanlar dünyanın en büyük dikey çiftliklerinin işletmecileri olan PodPonics ve FarmedHere, artan enerji ve işçilik maliyetleri ve işletmelerinin karmaşıklaşmasıyla mücadele ettikten sonra 2016’da kapılarını kapattı. Bu zorlukların bir kısmı, genellikle dikey çiftliklerle ilişkilendirilen yüksek mahsul üretim maliyeti. Kontrollü bir ortamın uzun süreler boyunca kontrol altında tutulmasını sağlamak çok fazla enerji gerektiriyor. Bu enerji kullanımının büyük bir kısmını güneş ışığına tercih edilen yapay aydınlatma oluşturuyor.
Ayrıca dikey bir çiftliğin işletilmesi, genellikle ekin yetiştirmek için tasarlanmamış ortamlarda (nakliye konteynırlarının içi gibi) çok fazla el emeği gerektirebiliyor. Çünkü ürün izlemeden sistem bakımına kadar çiftlikte birçok açıdan insan müdahalesi gerekiyor. Bu durumla bağlantılı enerji ve işçilik maliyetleri, dikey olarak yetiştirilen ürünlerle ilişkilendirilen yüksek fiyatların önemli bir sebebi ve yüksek fiyatlar, tüketicilerin bu ürünlere ilgisini düşüren olumsuz bir faktör.
Bununla birlikte dikey çiftçiliğe ilgi yüksek. Teknoloji, dikey çiftçiliğin maliyetlerini düşürmeye ve büyük ölçekli kentlerin kalbinde gıda üretiminin gerçeğe dönüşmesine yardımcı oluyor. Aydınlatma için kullanılan LEDler, sensörler, otomasyon araçları ve özelleştirilmiş konteynerler teknolojinin dikey çiftçiliğe sunduğu nimetlerden yalnızca bazıları.
