2019: Zafer Yılı

2019 yılı Walt Disney Company için dönüm noktasıydı. O yıl sinema endüstrisine damgasını vuran gişe hâkimiyeti, daha önce benzeri görülmemiş bir başarı olarak tarihe geçti. Dünyanın en çok hasılat yapan ilk 10 filminin yedisinde Disney imzası vardı. Üstelik sekizinci sıradaki yapım da Spider-Man karakterinin yer aldığı, Disney’in Marvel stüdyosu tarafından üretilmiş bir filmdi. Aladdin ve The Lion King gibi klasiklerin yeniden çevrimleri, Toy Story ve Frozen gibi popüler serilerin devam filmleri ve birden fazla Marvel yapımıyla birlikte küresel gişe gelirleri yaklaşık 10 milyar dolara ulaştı.

Aynı yıl şirket, uzun süredir beklenen Star Wars: The Rise of Skywalker’ı vizyona soktu. Film, önceki bölümler kadar güçlü eleştiriler almasa da finansal açıdan başarı sağladı. Daha da önemlisi, 2019’un sonunda yayın hayatına başlayan Disney+ platformu, The Mandalorian dizisiyle büyük bir çıkış yaptı. Bu dönemde Disney’in 20th Century Fox’u satın alması bile geniş kitlelerce olumlu karşılandı; çünkü Marvel evrenine dâhil olamayan bazı karakterlerin artık MCU’da yer alabileceği düşüncesi hayranlarda heyecan uyandırdı.

Pandemi ve Boşalan Raflar

2020’ye gelindiğinde tablo hızla değişti. Covid-19 pandemisi küresel sinema sektörünü durma noktasına getirirken, Disney’in gişe başarısını sürdürmesi imkansız hale geldi. Aynı zamanda şirketin elinde her yıl devam ettirilecek dev seriler bulunmadığı için, 2019’un devasa gelirlerini tekrarlamak mümkün olmadı. Bu dönemde şirket, kamuoyunda sempati toplamak ve çalışan bağlılığını güçlendirmek için farklı adımlar atmaya çalıştı.

Pixar ve Marvel gibi alt markalar, şirketin kurumsal sessizliğini kıran önemli adımlar attı. 2022’de Florida’da kabul edilen ve kamuoyunda “don’t say gay” olarak bilinen yasa tartışmalarında yönetim başlangıçta sessiz kalsa da, çalışanların baskısı sonucu yasaya karşı açık bir tavır aldı. Bu dönem, şirketin çeşitlilik ve kapsayıcılık politikalarına daha görünür biçimde yer verdiği yıllar olarak öne çıktı. Turning Red, Black Panther, Captain Marvel ve The Acolyte gibi yapımlar bu dönüşümün parçasıydı.

Çeşitlilik Çabaları ve Tepkiler

Disney’in çeşitliliğe yönelmesi, bir kesim izleyici tarafından olumlu karşılandı. Ancak diğer kesimler, bu adımları “politik doğruculuk” ya da “pazarlama stratejisi” olarak eleştirdi. Örneğin, bazı filmlerde yer alan farklı etnik kökenlerden ya da cinsel kimliklerden karakterler tartışmalara yol açtı. Şirket, bir yandan kapsayıcı bir çizgi izlemeye çalışırken, diğer yandan uluslararası pazarlarda karşılaşabileceği tepkileri engellemek adına bazı içerikleri geri planda tuttu.

Çeşitli raporlar, Disney’in bazı bölgelerdeki yayınlarda queer karakterleri sansürlediğini ya da hikayelerdeki kimlik vurgularını azalttığını ortaya koydu. Bu ikili tutum, şirketin gerçekten çeşitliliğe bağlı mı yoksa ticari kaygılarla mı hareket ettiği sorusunu gündeme getirdi.

Yönetim Krizi ve İstikrarsızlık

Şirketin kurumsal yapısındaki en büyük çalkantılardan biri, CEO değişimleriyle yaşandı. Bob Iger’in görevden ayrılması ve yerine Bob Chapek’in geçmesi kısa sürede belirsizlik yarattı. Chapek’in görevi devraldığı dönemde alınan bazı kararlar çalışanlar ve izleyiciler tarafından eleştirilirken, kısa süre sonra Iger’in yeniden CEO olarak geri dönmesi bu istikrarsızlığı daha görünür hale getirdi.

Bu süreç, Disney’in geleceğine dair soru işaretlerini artırdı. Şirketin bir zamanlar güvenilir ve güçlü görünen liderliği, artık sürekli değişen kararlarla anılır oldu.

Disney+ ve İçerik Krizi

Disney+, çıkış yaptığı ilk yıllarda hızlı bir büyüme kaydetti. Ancak kısa sürede içerik fazlalığı, fiyat artışları ve bazı yapımların başarısızlığı platformu zora soktu. Özellikle Pixar’ın Elio filmi, pandemi dışında stüdyonun tarihindeki en düşük gişe performanslarından birini gösterdi.

Bu başarısızlıklar, yalnızca büyük serilere yaslanarak ilerlemenin sürdürülemez olduğunu ortaya koydu. Yeni fikirlerin geliştirilmesi yerine sürekli devam filmleri ve yeniden yapımlar tercih edilince, izleyicilerde bıkkınlık oluşmaya başladı.

Jimmy Kimmel Krizi ve Kamuoyu Baskısı

2025 yılında Jimmy Kimmel’ın sunuculuğunu yaptığı programın askıya alınması, Disney için yeni bir kriz yarattı. Karar büyük tepkilere yol açtı ve şirket geri adım atmak zorunda kaldı. Bu olay, Disney’in içerik ve ifade özgürlüğü konularındaki yaklaşımını sorgulatan bir dönüm noktası oldu.

Kimmel krizi, sadece eğlence programlarıyla ilgili değil, aynı zamanda Disney’in genel olarak politik baskılar karşısında nasıl pozisyon aldığına dair bir sembol haline geldi. Şirketin hem muhafazakâr hem de ilerici çevrelerden aynı anda eleştiri alması, “herkesi memnun etmeye çalışan ama kimseyi tatmin edemeyen” bir çizgiye oturduğunu gösterdi.

Gelecek Belirsizliği

Disney, 2019’da ulaştığı zirvenin ardından geçen altı yılda hem yaratıcı hem de kurumsal anlamda büyük bir dönüşüm yaşadı. Ancak bu dönüşüm çoğunlukla olumsuz bir tablo çizdi. Şirket bir yandan çeşitlilik, kapsayıcılık ve yenilik iddialarını sürdürürken, diğer yandan ticari kaygılarla bu adımları sürekli törpüledi. Yönetim krizleri, izleyici beklentilerini karşılamayan yapımlar ve kamuoyu baskıları, devasa eğlence imparatorluğunu kırılgan bir konuma getirdi.

Bugün Disney hâlâ dünyanın en tanınan markalarından biri. Ancak 2019’un zafer günlerinden bu yana geçen süre, şirketin yalnızca gişe gelirleriyle değil, değerleriyle de sınandığını ortaya koyuyor. Kültürel omurgasını kaybeden Disney, önümüzdeki yıllarda yeniden yolunu bulup bulamayacağını kanıtlamak zorunda.

Derleyen: Merve Tuncel