Bilim insanları, ilk kez maymun kök hücreleri kullanarak embriyo benzeri modeller geliştirdi ve bu modellerin taşıyıcı maymun annelere yerleştirildiğinde ise gebeliğin en erken aşamalarında ilerleme kaydettiği görüldü.  

Bu modellerin insan versiyonları, halihazırda kök hücrelerden oluşturulmuş durumda ancak yakın zamana kadar bilim insanlarının araştırma için bunları geliştirmesine 14 günlük bir sınır uygulanıyordu. Dahası, bunların bir insan taşıyıcı anneye nakledilmesi şu anda söz konusu değil ve bu da modellerin gerçek dünya koşulları altında embriyonik gelişimi incelemek için kullanılmasını zorlaştırıyor.

Alternatif bir yaklaşım arayışında olan Çinli araştırmacılardan oluşan ekip, bulabildikleri en yakın akraba türe yöneldi: yengeç yiyen makak. Bilim insanları, bir hücre kültüründeki makak embriyonik kök hücrelerini dikkatli bir büyüme faktörü seçimine maruz bıraktı. Hücreler, blastoid olarak bilinen embriyo benzeri yapılar oluşturmaya başladı.

Deneyde kullanılan kök hücrelerin dörtte biri blastoid forma dönüşerek insan embriyonik kök hücrelerinin kullanıldığı önceki deneylerle aynı başarı oranını yakaladı. Bunlar, daha sonra embriyonik gelişimde temel vücut planını oluşturan önemli bir an olan gastrulasyon olarak bilinen bir süreçte üç farklı katman oluşturmaya başlayana kadar bir laboratuvarda kültürlendi. Bu blastoidlerin birçoğu, yolk kesesi ve amniyon oluşturacak şekilde ilerledi.

Maymunlar, hamile bırakıldı!

Maymun blastoidlerinin oluşturulması deneyin sadece yarısıydı, bunların bir kısmı da sekiz dişi maymunun rahimlerine nakledildi. Bilim insanları, doğal embriyoların temel özellikleri olduğu için yedi gün boyunca kültürlenmiş, iç ve dış hücre kütlesine ve görünür bir boşluğa sahip olan blastoidleri seçtiler. Her bir taşıyıcı maymun 8 ila 10 blastoid ile hamile bırakıldı ve sonraki 20 gün boyunca ultrasonlar ve hormon testleri kullanılarak izlendi.

Embriyo benzeri yapılar, taşıyıcı annelerin üçünde başarıyla implante edildi ve nakilden sonra bir hafta veya daha uzun süren erken gebelik keseleri oluşturdu. Taşıyıcı annelerin hamilelikle ilişkili hormonlar olan progesteron ve koryonik gonadotropin seviyeleri de arttı.

Embriyonik yapıların tamamı yaklaşık bir hafta sonra tamamen yok oldu, ancak implante olmaları ve bu hormonların salınımını tetiklemeleri, maymunların kısa bir an için aslında hamile olduklarını gösteriyor.

Makalenin eş yazarlardan üreme bilimci Zhen Liu, maymunların insanlarla çok yakın akraba olması nedeniyle deneyin insan embriyogenezinin anlaşılmasına yardımcı olacağını söyledi. Liu, “Bu modellerin incelenmesinin, erken düşüklerin bazı nedenlerine ışık tutmak da dahil olmak üzere insan embriyonik gelişimi hakkındaki anlayışımızı derinleştireceğini umuyoruz.” dedi.

Makale, Cell Stem Cell’de yayımlandı.

Derleyen: Ayşegül Erdönmez