Dünya’nın dönüşü, 4.5 milyar yıl önceki oluşumundan bu yana yavaşlıyor ve bu durum günlerin giderek uzamasına neden oluyor. İnsan ölçeğinde fark edilemez olsa da bu yavaşlama Dünya’nın tarihini önemli ölçüde etkiledi. 2021 yılında yapılan bir çalışma, günlerin uzaması, yaşam için dönüştürücü bir olay olan Dünya atmosferinin oksijenlenmesiyle ilişkilendirdi.

Mavi-yeşil algler olarak da bilinen siyanobakteriler, yaklaşık 2.4 milyar yıl önce ortaya çıktı ve fotosentez yoluyla oksijen üreten bir yan ürün sağladı. Daha uzun günler, bu organizmaların oksijen üretimini artırarak atmosferik oksijen seviyelerinin keskin bir şekilde yükseldiği Büyük Oksidasyon Olayı’nı (GOE) tetikledi. Mikrobiyolog Gregory Dick’e göre Dünya’nın oksijenlenmesinin zamanı ve modeli, gezegenin dönüş hızından etkilenmiş olabiliyor.

Dünya’nın dönüşü, Ay’ın kütle çekimsel etkisi nedeniyle yavaşlıyor; bu aynı zamanda Ay’ın yavaş yavaş uzaklaşmasına da neden oluyor. Fosil kanıtlarına göre 1.4 milyar yıl önce günler sadece 18 saat uzunluğundaydı ve yüzyılda yaklaşık 1.8 milisaniye uzamış durumda. Bu dönüş yavaşlaması, kritik biyolojik süreçleri şekillendirdi.

Lake Huron’daki Middle Island Sinkhole’da siyanobakteriyel matları inceleyen bilim insanları, erken Dünya koşullarını anımsatan bir davranış gözlemledi. Gündüzleri, oksijen üreten mor siyanobakteriler matın yüzeyine yükselirken; geceleri kükürt metabolize eden beyaz mikroplar hakimiyet kuruyor. Siyanobakterilerin oksijen üretimi, sabah geç başlıyor ve bu da aktif sürelerini sınırlıyor. Oşinograf Brian Arbic, Dünya’nın tarihinde daha uzun günlerin bu süreyi uzatarak oksijen üretimini artırmış olabileceğini öne sürdü.

Araştırma ekibi bu hipotezi deneyler, modellemeler ve analizler yoluyla test etti. Mikrobiyal oksijen salınımının moleküler difüzyon hızlarıyla sınırlı olduğunu ve bunun Güneş ışığı döngüleriyle tam olarak uyumlu olmadığını keşfettiler. Bu bulguları küresel oksijen modellerine entegre ettiklerinde daha uzun günlerin hem GOE hem de 550-800 milyon yıl önceki Neoproterozoik Oksidasyon Olayı için kritik olduğunu ortaya koydular.

Deniz bilimci Arjun Chennu, gezegen mekaniği ile mikrobiyal davranış arasındaki bağlantıya dikkat çekerek Dünya’nın yavaşlayan dönüşünün mikrobiyal oksijen üretim sürelerini genişleterek yaşamın evrimini nasıl etkilediğini gösterdi. Bu keşif, moleküler ölçekli süreçlerle gezegen ölçeğindeki fenomenleri birbirine bağlıyor.

Derleyen: Eliz Canyurt