- Bilim insanları, deniz yüzeyinde aniden beliren ve hiç oluşmamış gibi aniden yok olan haydut dalgaların ne zaman meydana geleceğini tahmin edebilecek bir sistem oluşturmak için yapay zekayı kullandı.
- Geliştirilen sistem sayesinde, denizlerde yıkıma yol açan haydut dalgaların nerede ve ne zaman oluşacağı tahmin edilebilecek.
- Şirketler, haydut dalgaların ne zaman ve nerede ortaya çıkabileceğini tahmin edip alternatif bir rota aramak için algoritmayı kullanacak.
Bilim insanları, deniz yüzeyinde aniden beliren ve hiç oluşmamış gibi aniden yok olan haydut dalgaların ne zaman meydana geleceğini tahmin edebilecek bir sistem oluşturmak için yapay zekayı kullandı.
Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresine (NOAA ) göre “canavar dalgaları” olarak da bilinen haydut dalgalar, etraflarındaki diğer dalgalardan en az iki kat daha yüksek olur. Her gün dünyanın her yerinde meydana gelen bu dalgalar, son derece öngörülemez. Dahası, dalgalar onlarla karşılaşan gemileri mahvedebilir. NOAA’ya göre okyanus dalgaları birbirinin içinden geçerek devasa su duvarları oluşturmak üzere birleştiğinde, haydut dalgalar oluşuyor gibi görünüyor. Ancak neden ve nerede ortaya çıktıkları kesin olarak bilinmiyor. Niels Bohr Enstitüsünde eski bir doktora öğrencisi olan başyazar Dion Häfner, yaptığı açıklamada bu dev dalgalardan birinin çarpmasının çok kötü sonuçlar doğuracağını söylüyor. Daha geçen yıl, ölümcül bir haydut dalgası Antarktika yakınlarında bir yolcu gemisine çarparak bir kişiyi öldürmüş ve dört kişiyi de yaralamıştı. Ayrıca Gemmrich, 2020’de Kanada kıyılarında ortaya çıkan ve “Ucluelet dalgası” olarak adlandırılan bir dalganın 58 fit (17,6 metre) uzunluğunda olduğunu belirtmişti. Ayrıca çevredeki dalgalardan üç kat daha uzun olduğunu ve bu durumun onu “muhtemelen şimdiye kadar kaydedilen en aşırı haydut dalga” hâline getirdiğini de söylemişti.
Araştırmacılar, dünya çapında 158 lokasyondaki şamandıralardan elde edilen veriler ve tarihsel kayıtlar da dahil olmak üzere 700 yıllık okyanus verilerini kullanarak bu “deniz canavarlarını” tahmin etmek için bir sistem oluşturmayı başardı.
PNAS dergisinde 20 Kasım’da yayımlanan makalede Häfner ve meslektaşları, haydut dalgalar yaratan değişkenleri haritaladılar. Bunları haydut dalganın oluşma olasılığını belirleyebilecek tek bir modelde birleştirmek için yapay zeka ürettiklerini açıkladılar.
Makaleye göre ekip, geçmiş dalga verilerini kullanarak bir ağ geliştiren ve haydut dalgaların nedenlerini kendi kendine öğrenerek bunların ne zaman ve nerede meydana gelebileceğini tahmin etmek için çalışabilen bir sistem oluşturdu.
Kanada’daki Victoria Üniversitesinde araştırma bilimcisi olarak görev alan araştırmanın ortak yazarı Johannes Gemmrich yaptığı açıklamada, “Analizimiz, anormal dalgaların her zaman meydana geldiğini gösteriyor. Aslında, veri kümemize haydut dalgalar olarak tanımlanabilecek 100.000 dalga kaydettik. Bu, okyanusun herhangi bir noktasında her gün meydana gelen yaklaşık 1 canavar dalgaya eş değer. Ancak bunların hepsi aşırı büyüklükte haydut dalgalar değil.” dedi.
Häfner, bu yeni sistemin haydut bir dalganın tarifini etkili bir şekilde gösterdiğini, yolcu ve kargo gemilerini dünya çapında seyrederken aynı zamanda yıkımdan da daha iyi koruyabileceğini ekledi. Son ilerlemelerle beraber şirketler, bir haydut dalganın oluşmasına neden olabilecek toplam faktörlerin ne zaman ve nerede ortaya çıkabileceğini tahmin edip alternatif bir rota aramak için algoritmayı kullanabilecek.
Derleyen: Fatma Ebrar Tuncel
