İsrailli Cognyte Software Ltd., Asya ülkesinin Şubat 2021’deki askeri darbesinden bir ay önce Myanmar devlet destekli bir telekomünikasyon firmasına casus yazılım satma ihalesini kazandığı ortaya çıktı.

İsrail Başsavcılığına yakın zamanda yapılan ve pazar günü açıklanan bir yasal şikâyete göre İsrail Yüksek Mahkemesinin 2017 yılında aldığı bir kararın ardından Myanmar’a savunma teknolojisi transferini durdurduğunu iddia etmesine rağmen bu anlaşma yapıldı.

Karar devletin talebi üzerine nadir görülen bir yayın yasağına tabi tutulmuş ve medya da kararı yayımlayamazken İsrail hükümeti Myanmar’a savunma ihracatının yasak olduğunu birçok kez kamuoyuna açıkladı.

Yüksek Mahkeme kararının alınmasına yönelik kampanyaya öncülük eden İsrailli insan hakları avukatı Eitay Mack’in öncülüğünde hazırlanan şikâyet dilekçesinde, anlaşmayla ilgili cezai soruşturma başlatılması talep ediliyor. Cognyte ve bu tür anlaşmaları denetleyen adı açıklanmayan savunma ve dışişleri bakanlığı yetkilileri “Myanmar’da insanlığa karşı işlenen suçlara yardım ve yataklık etmekle” suçlanıyor.

Şikâyet başvurusu, aralarında eski bir meclis başkanının yanı sıra önde gelen aktivist, akademisyen ve yazarların da bulunduğu altmıştan fazla İsrailli adına yapıldı.

Anlaşma ile ilgili olarak aktivist grup Justice for Myanmar tarafından Reuters ve Mack’e sağlanan belgeler, Myanmar Posts and Telecommunications’ın (MPT) yerel düzenleyicilere gönderdiği ve Cognyte’i önleme teknolojisi için kazanan tedarikçi olarak listeleyen ve satın alma emrinin “30 Aralık 2020’ye kadar” verildiğini belirten Ocak 2021 tarihli bir mektup ve eklerinden oluşuyor.

Casus yazılım, telekom ve internet firmalarının yardımı olmadan yetkililere aramaları dinleme, metin mesajlarını ve e-postalar da dahil olmak üzere web trafiğini görüntüleme ve kullanıcıların konumlarını izleme imkânı verebiliyor.

Hem Cognyte hem Myanmar askeri hükümeti hem de MPT temsilcileri yorum taleplerine yanıt vermedi. Japonya’nın MPT’de hissesi bulunan KDDI Corp (9433.T) ve Sumitomo Corp (8053.T), iletişimin dinlenmesine ilişkin ayrıntılara hâkim olmadıklarını söyleyerek yorum yapmayı reddetti.

İsrail başsavcısı şikayetle ilgili yorum taleplerine yanıt vermedi. Dışişleri ve savunma bakanlığı anlaşmayla ilgili yorum taleplerini cevapsız bıraktı.

Öte yandan Myanmar’ın dinleme planları hakkında bilgi sahibi olan iki kişi Cognyte sisteminin MPT tarafından test edildiğini söyledi. Myanmar cuntasının cezalandırmasından korktukları için isimlerinin açıklanmasını istemediler.

Doğrudan bilgi sahibi bir kaynak ve konu hakkında bilgi sahibi üç kişi, satıcının kimliğini belirtmemekle birlikte, MPT’nin dinleme casus yazılımı kullandığını söyledi. Cognyte dinleme teknolojisinin MPT’ye satışının kesinleşip kesinleşmediğini belirlenemedi.

Darbeden önce de İsrail’de, Aung San Suu Kyi hükümeti iktidardayken ordunun Rohingya nüfusuna karşı 2017’de uyguladığı acımasız baskının ardından ülkenin Myanmar’a yaptığı savunma ihracatı konusunda kamuoyunda endişeler artmıştı. Bu baskılar, Mack’in öncülüğünde Yüksek Mahkemeden Myanmar’a silah ihracatının yasaklanmasını talep eden dilekçenin verilmesine yol açmıştı.

Cunta, Birleşmiş Milletler’e göre darbeden bu yana aralarında çok sayıda siyasi muhalifin de bulunduğu binlerce kişiyi öldürdü.

COGNYTE ATEŞ ALTINDA

Siber güvenlik uzmanları, dünya genelinde pek çok hükümetin “yasal dinleme” olarak adlandırılan yöntemin kolluk kuvvetleri tarafından suçluları yakalamak için kullanılmasına izin verdiğini fakat bu teknolojinin normalde herhangi bir yasal süreç olmaksızın kullanılmadığını ifade etti.

Sektör yöneticileri ve aktivistlere göre Myanmar cuntası, insan haklarını korumak için yasal güvenceler olmaksızın istilacı telekom casus yazılımları kullanıyor.

Mack, Cognyte’nin ihaleye katılmasının, Yüksek Mahkemenin Myanmar’a hiçbir güvenlik ihracatı yapılmadığı yönündeki kararının ardından İsrailli yetkililer tarafından yapılan açıklamalarla çeliştiğini söyledi.

Casus yazılımları engellemek genellikle sivil ve savunma amaçlı “çift kullanımlı” teknoloji olarak tanımlanırken, İsrail yasaları “çift kullanımlı” teknolojinin savunma ekipmanı olarak sınıflandırıldığını belirtiyor.

İsrail yasaları ayrıca savunma ile ilgili ürünleri ihraç eden şirketlerin anlaşma yaparken ihracat ve pazarlama için lisans almalarını gerektiriyor. Yasal şikâyette, Cognyte’e Myanmar anlaşmaları için lisans veren yetkililerin soruşturulması gerektiği belirtildi. Reuters, Cognyte’in bu tür lisanslar alıp almadığını belirleyemedi.

2020 anlaşmasının yapıldığı dönemde Myanmar’daki siyasi durum, Suu Kyi’nin kazandığı seçim sonuçlarına ordunun itiraz etmesiyle gergindi.

Geçen yıl ülkeden çekilmeden önce Myanmar’daki en büyük telekom şirketlerinden biri olan Norveçli Telenor (TEL.OL) da 3 Aralık 2020 tarihli bir bilgilendirme ve açıklamada, Myanmar makamlarının yetersiz yasal güvenceler nedeniyle yasal bir dinleme planlarından endişe duyduğunu söyledi.

NASDAQ’da listelenen Cognyte, Şubat 2021’de İsrail’in siber güvenlik endüstrisinde öncü bir dev olan Verint Systems Inc’den (VRNT.O) ayrıldı.

Şirketin son mali yılında yıllık geliri 474 milyon dolar olan Cognyte, 2021 yılında Facebook’tan da yasaklandı. Facebook’un sahibi Meta Platforms Inc (META.O) bir raporda Cognyte’nin “sosyal medya platformlarında sahte hesapların yönetilmesini sağladığını” söyledi.

Meta yaptığı araştırmada Kenya, Meksika ve Endonezya gibi çeşitli ülkelerdeki Cognyte müşterilerini tespit ettiğini ve hedefleri arasında gazeteciler ve politikacıların da bulunduğunu söyledi. Müşterilerin ya da hedeflerin kimlikleri açıklanmadı.

Norveç’in devlet varlık fonu geçtiğimiz ay Cognyte’i portföyünden çıkararak, gözetleme ürün ve hizmetlerinin müşterisi olduğu söylenen devletlerin “son derece ciddi insan hakları ihlalleriyle suçlandığını” söyledi. Fon herhangi bir devlet ismi vermedi.

Cognyte, Meta ya da Norveç Varlık Fonu tarafından ortaya atılan iddialara kamuoyu önünde yanıt vermedi.

Derleyen: Enver Çakır