• Meksika ormanlarındaki kireçtaşı mağaralarında yaşayan kör mağara balıkları, karanlık ortamlarına adaptasyon olarak gözlerini kaybedip yüzlerinde ek tat tomurcukları geliştirdiler.
• Cincinnati Üniversitesinin araştırması, tat tomurcuklarının beş ay civarında arttığını ve bu değişimin balıkların beslenme alışkanlıklarıyla ilişkilendirilebileceğini gösteriyor.
• Bu çalışma, mağara balıklarında duyusal adaptasyon ve evrimsel süreçler hakkında bilgi sağlıyor.

Meksika ormanlarının altındaki kireçtaşı mağaralarında, kör mağara balıkları, aynı zamanda Meksika tetraları (Astyanax mexicanus) olarak biliniyor, karanlık yeraltı ortamları nedeniyle ilginç adaptasyonlar sergiliyor. Vestigial gözlerle doğan bu balıklar, genellikle olgunlaştıklarında bu kalıntıları kaybediyorlar. Yetişkinlik dönemine geldiklerinde göz çukurları yağla doluyor ve pullarla kaplanıyor. Gözsüz durumlarının yanı sıra bu mağara balıkları yüzlerinde, özellikle de tat tomurcuklarında benzersiz değişimler gösteriyor. Yüzeyde yaşayan akrabalarının aksine gözleri belirgin ve gümüşi pulları olan kör mağara balıkları, yaşlandıkça ağızlarının etrafında olduğu kadar başları ve çenelerinde de tat tomurcukları geliştiriyorlar.

Cincinnati Üniversitesinden yakın tarihli bir çalışma, mağara balıklarının başlangıçta yüzey akrabalarına benzer tat tomurcuklarına sahip olduğunu ancak beş ay civarında yüzlerinde tat tomurcuklarında önemli bir artış yaşadıklarını ortaya koyuyor. Bu büyüme, yetişkinliğe kadar devam ediyor ve bazı balıklar 18 aydan sonra daha fazla tat tomurcuğu biriktiriyor. Bu adaptasyon, beslenmelerindeki değişikliklerle ilişkili.

Çalışma, karmaşık özelliklerin örneğin gözlerin kaybolduğu regresif evrim sürecine ışık tutuyor ve bunun sonucunda gelişen artmış duyusal yetenekleri inceliyor.

Kuzeydoğu Meksika’daki mağara yerleşimleri (siyah noktalar, A). Kırmızı noktalar, yüzey balıklarında (B) ve Pachón mağara balıklarında (C) tat tomurcuklarının ekstraoral dağılımını gösteriyor.

Mağara türlerinde görme ve pigment kaybı hakkında çok şey bilinirken ek tat tomurcuklarının gelişimini yönlendiren mekanizmalar daha az anlaşılıyor. Araştırma, mağara balıklarındaki duyusal adaptasyonun önemini vurguluyor ve tat tomurcuğu gelişimi ile evrimsel biyoloji üzerine daha fazla çalışma için kapılar açıyor. Bu değişiklikleri anlamak, sadece evrimsel sürece dair içgörüler sağlamakla kalmıyor; aynı zamanda aşırı ortamlarda duyusal sistemlerin adaptasyon yeteneğini de öne çıkarıyor.

Derleyen: Eliz Canyurt