İnşaat sektörü, 21. yüzyıldan önce genel olarak düz inşaat demiri kullanmaktaydı. Daha sonrasında yapılarda düz inşaat demirinin kullanılmasının birçok hasara yol açtığı ve betonla arasında iyi bir aderans oluşturulmadığı anlaşıldı. Böylelikle nervürlü demirin üretilmesine ve kullanılmasına başlandı.
İnşaat demirleri, betonarme yapılarda kayma ve çekme gerilmelerini karşılamak amacı ile beton içine konulan özel şekillendirilmiş çelik çubuklardır. Ülkelerin betonarme yapılarda tercih ettikleri düz inşaat demirinden verim alamaması, çeliğe alternatif olarak nervürlü çeliğin üretilmesini ve kullanılmasını sağladı.
Bu demirler betonun dayanımını artırmak için kullanılan çıkıntılı bir inşaat demiri türü. Binaların ana dayanım merkezi olarak nervürlü inşaat demirleri beton içerisinde iskelet görevi yapar. Nervürlü inşaat demiri ve betonun, bir bütün olarak hareket etmeleri önemli. Bu nedenle çelik çubukların yüzeylerinde direnci arttıran diş, çıkıntı, tırnak bulunur.
Dişli yapıları ve beton ile arasında yüksek bağlayıcılık oluşturmaları inşaat projelerinde güvenle kullanılmalarını sağlar. Nervürlü demirin yüzeyindeki girintili ve çıkıntılı yapılar sayesinde çubuk; betona daha sıkı bağlanır. Genel standart olarak 12 metre boyunda üretilir.
Nervürlü inşaat demiri, sıcak haddelenmiş çubuğun kontrollü soğuk bükümü ile üretilen, yüksek mukavemetli bir çelik türü olarak bilinir. Aslında inşaat demiri olarak bilinmesine rağmen demir değil, çeliktir. Çubukların üzerindeki nervürlerin boyutları 8 mm’den 40 mm’ye kadar değişir. Bu çubukların, düz çubuklara tercih edilmesini sağlayan belirli özellikleri bulunur. Bu özellikler, esnekliklerinden maliyet tasarrufu özelliklerine kadar çeşitlilik gösterir.
Aderans faktörü, nervürlü çelik çubuğa uygulanan gerilme arttıkça artar. Yakın tarihe kadar gerek Türkiye’de ve gerekse dünyada, nervürsüz yassı yüzeyli beton çelikleri kullanılmaktaydı. Son zamanlarda nervürlü çelik çubukların kullanılması yaygınlaştı ve zorunlu hale getirildi. Bunun temel nedeni ise nervürlü inşaat demirlerinin mekanik dayanımlarının nervürsüz yassı çelik çubuklara göre daha iyi olması ve betonla aderanslarının daha yüksek olması. Nervür tasarımı (şekli, açısı, yüksekliği, adımı) aderansı etkiler.
Ülkemizde Nervürlü İnşaat Demiri Üretimi
Türkiye, inşaat demiri ihracatında dünyada lider ülkelerden birisi. Ülkemiz nervürlü inşaat demiri ihracatındaki %27,9’luk payı ile dünya ihracatının dörtte birinden fazlasını kapsıyor.
Nervürlü Demir – Düz Demir Farkları
Nervürlü demir ile düz demir arasında belirli farklılıklar bulunur. Düz inşaat demirlerinin amacı yapıyı dik tutmak iken, nervürlü inşaat demirleri hem yapının dik durmasını sağlar hem de mukavemeti arttırır. Nervürlü demir, yüzeyindeki nervürler sayesinde betonu emer ve her iki malzeme sıkıca birleşir. Düz demirin nervürlü demire göre avantajı, bu demirlerin betonu parçalamaması. Nervürlü demirler kontrolsüz bir şekilde yerleştirilirse bu tür sorunlar yaşanabilir ve beton parçalanabilir. Ayrıca düz çelik çubuklar, nervürlü çubuklara göre daha esnek olur. Bu karşılaştırma, nervürlü demirlerin daha yaygın kullanıldığını göstermekte.
Maliyet olarak nervürsüz yassı çelik çubuklara göre daha pahalı olan nervürlü inşaat demirleri uzun süreli bakıldığında ekonomik anlamda verimli olduğu tespit edildi.
Bir beton çelik çubuğundan beklenen özellikler
- Yüksek akma dayanımı
- Süneklik
- İleri ve geri bükme özelliği
- Yüksek nervür alanı
- Uygun karbon oranı
- Kaynak edilebilirlik
Nervürlü Demir Kullanmamanın Etkileri
1999 Gölcük Depremi’nde düz demirler birçok yıkıma sebep olduğu için yeni yönetmelikle nervürlü demir zorunlu hale getirildi. Akabinde yaşanan 24 Ocak 2020 yılındaki Elazığ Depremi‘nde ve 30 Ekim 2020 yılındaki İzmir Depremi’nde de yıkılan binaların çoğunda düz inşaat demiri kullanmanın etkileri görülmüştü. Yıkılan binaların genelinde nervürlü inşaat demiri kullanılmamıştı.
Türkiye Çelik Üreticileri Birliği Derneği Genel Sekreteri Mehmet Veysel Yayan, yaptıkları tespite göre Elazığ’da yıkılan binalarda nervürlü demir yerine düz demirler kullanıldığını, bunun da yıkımda ciddi bir etkisi olduğunu belirtmişti.
Nervürlü demir, ülkemizde ancak 1998 yönetmeliğinden sonra zorunlu oldu.
Ülkemizde, bugüne kadar 1947, 1953, 1961, 1968, 1975, 1998 ve halen yürürlükte olan 2007 olmak üzere, deprem yönetmelikleri toplam 7 kez revize edildi. Hazırlanan bu yönetmeliklerde, yapının bulunduğu deprem bölgesi ve zemin özellikleri dikkate alınarak yapıların depreme dayanıklı tasarımı ve yapımı için gerekli olan minimum koşullar verilmekte.
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nin Güncellenmesinin Gerekçeleri
Kaynak/ AFAD
Derleyen: Tuğba Akkesen
