• Yeni araştırmalar, terazosin ve doksazosin gibi prostat büyümesi ilaçlarının da beyin hücrelerinin enerji üretimini artırarak demansa karşı koruma sağlayabileceğini göstermekte.

643.000’den fazla erkek üzerinde yapılan bu çalışma, bu ilaçları kullananların DLB geliştirme riskinin %40 daha düşük olduğunu göstererek, bu ilaçların nörodejeneratif hastalıkların önlenmesinde potansiyel yeni kullanımlarına işaret etti.

Araştırmaya göre, prostat büyümesini tedavi etmek için yaygın olarak kullanılan bazı ilaçlar Lewy cisimcikli demans (DLB) riskini de azaltabilir. Bu gözlemsel bulgu şaşırtıcı görünebilir, ancak Iowa Üniversitesi Sağlık Hizmetleri ekibinin ilaçları başka bir nörodejeneratif durum olan Parkinson hastalığında koruyucu bir etkiye bağlayan önceki çalışmalarını yansıtmakta.

UI araştırmacıları, ilaçların belirli bir yan etkisinin, DLB ve Parkinson hastalığının yanı sıra diğer nörodejeneratif hastalıklar tarafından paylaşılan biyolojik bir kusuru hedeflediğini ve çok çeşitli nörodejeneratif durumların tedavisi için geniş bir potansiyele sahip olabilecekleri olasılığını artırdığını düşünüyor.

“Lewy cisimcikli demans, Parkinson hastalığı veya Alzheimer hastalığı gibi hastalıklar zayıflatıcıdır ve hastalığın ilerleyişini değiştirebilecek iyi bir tedavimiz yoktur. Semptomları tedavi edebiliyoruz ama hastalığı gerçekten yavaşlatamıyoruz,” diye açıklıyor çalışmanın baş yazarı, UI iç hastalıkları yardımcı doçenti Jacob Simmering ve ekliyor “Bu çalışmayla ilgili en heyecan verici şeylerden biri, Parkinson hastalığında gördüğümüz nöroprotektif etkinin aynısını bulmamız. Genel olarak koruyucu bir mekanizma varsa, bu ilaçlar potansiyel olarak diğer nörodejeneratif hastalıkları yönetmek veya önlemek için kullanılabilir.”

Yeni bulgular 19 Haziran’da Amerikan Nöroloji Akademisi’nin tıp dergisi Neurology’de çevrimiçi olarak yayınlandı.

DLB’yi Anlamak ve Çalışma Yaklaşımı

Bilindiği gibi DLB, önemli ve hızlı bilişsel gerileme ve bunamaya neden olan nörodejeneratif bir hastalık. Parkinson hastalığından daha az yaygın olmakla birlikte, DLB yılda yaklaşık 1.000 kişiden birini etkiler ve tüm demans vakalarının %3 ila 7’sini oluşturuyor. Yaşlanma DLB için önemli bir risk faktörü olduğundan, nüfusumuz yaşlandıkça daha yaygın hale gelmesi muhtemel.

Yeni çalışma için UI araştırmacıları, iyi huylu prostat hiperplazisini (prostat büyümesi) tedavi etmek için kullanılan altı ilaçtan birine yeni başlayan ve DLB öyküsü olmayan 643.000’den fazla erkeği belirlemek için geniş bir hasta bilgileri veritabanı kullandılar.

İlaçlardan üçü, terazosin, doksazosin ve alfuzosin (Tz/Dz/Az), beklenmedik bir yan etkiye sahip; beyin hücrelerinde enerji üretimini artırabilirler. Klinik öncesi çalışmalar, bu yeteneğin PH ve DLB gibi nörodejeneratif hastalıkları yavaşlatmaya veya önlemeye yardımcı olabileceğini düşündürmekte.

Diğer ilaçlar, tamsulosin ve finasterid ve dutasterid adı verilen iki 5-alfa-redüktaz inhibitörü (5ARI), beyindeki enerji üretimini artırmaz ve bu nedenle Tz/Dz/Az ilaçlarının etkisini test etmek için iyi bir karşılaştırma sağlıyor.

%40’a Yakın Fark Var

Ekip daha sonra bu erkeklere ait verileri, ilacı almaya başladıkları andan veri tabanını terk ettikleri ya da Lewy cisimcikli demans geliştirdikleri zamana kadar (hangisi önce gerçekleşirse) takip etti. Ortalama olarak, erkekler yaklaşık üç yıl boyunca takip edildi.

Tüm katılımcılar aynı hastalığı tedavi eden bir ilaca başlamak üzere seçildiğinden, araştırmacılar erkeklerin tedavinin başlangıcında muhtemelen birbirlerine benzer olduklarını düşünmüşlerdir. Araştırmacılar ayrıca gruplar arasındaki farklılıkları daha da azaltmak için yaş, ilaca başladıkları yıl ve tedaviye başlamadan önce sahip oldukları diğer hastalıklar gibi özellikler için eğilim puanları kullanarak erkekleri eşleştirdi.

Simmering, “Tz/Az/Dz ilaçları alan erkeklerin Lewy cisimcikli demans tanısı alma olasılığının daha düşük olduğunu gördük. Genel olarak, terazosin tipi ilaçlar alan erkeklerin DLB tanısı alma riski tamsulosin alan erkeklere kıyasla yaklaşık %40 daha düşüktü ve beş alfa redüktaz inhibitörü alan erkeklere kıyasla riskte yaklaşık %37 azalma vardı.” diyor.

Bu arada, tamsulosin ve 5-alfa redüktaz inhibitörleri alan erkekler arasında risk açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadı.

Bulguların Kadınlarda Geçerli Olup Olmayacağı Bilinmiyor

Bu gözlemsel bir çalışma ve bu nedenle sonuçlar nedensel bir ilişkiden ziyade sadece Tz/Dz/Az ilaçlarının alınması ile DLB gelişme riskinin azalması arasında bir ilişki olduğunu göstermekte. Ayrıca, ilaçlar prostat sorunları için reçete edildiği için çalışmaya sadece erkekler dahil edilmiş, bu da araştırmacıların bulguların kadınlar için geçerli olup olmayacağını bilmedikleri anlamına gelmekte. Ancak Simmering ve meslektaşları, halihazırda FDA onaylı, ucuz ve onlarca yıldır güvenle kullanılan bu ilaçların potansiyelinden heyecan duyuyor.

Simmering, “Terazosin ve benzeri ilaçlar bu ilerlemeyi yavaşlatmaya yardımcı olabilirse – hastalığı tamamen önleyemezse – bu, DLB’li kişilerde bilişsel işlevi ve yaşam kalitesini korumak için önemli olacaktır” diyor.

Referans: “Erkeklerde Terazosin, Doksazosin veya Alfuzosin Kullanımı ve Lewy Cisimcikli Demans Riski İlişkisi” 19 Haziran 2024, Neurology.