Florida Merkez Üniversitesi’nden gezegen bilimci Charles Schambeau önderliğindeki bir ekip, 450P/LONEOS adlı Centaur cisminin Ağustos 2024’te güneşe en yakın noktasına yaklaşırken bir koma, yani gaz ve toz bulutu geliştirdiğini James Webb Uzay Teleskobu ve Gemini North teleskobuyla belgeledi. Bulgular Haziran 2026’da Planetary Science Journal’da yayımlandı ve küçük gökcisimlerinin kuyruklu yıldıza dönüşüm sürecine dair yeni bir pencere açıyor.

Satürn’ün Otuz Yıl Önceki Yerçekimi Etkisi

450P’nin hikâyesi otuz yılı aşkın bir süre öncesine dayanıyor. Cisim 1992’de Satürn’e 4,7 milyon kilometre kadar yaklaştı ve halkalı gezegenin yerçekimi, yörüngesini kısaltarak güneşe en yakın noktasını Jüpiter’in hemen ötesine, 5,4 astronomik birim uzaklığa taşıdı. 2004’te Lowell Gözlemevi tarafından keşfedilen cisim, güneş etrafındaki turunu 22 yılda tamamlıyor; bu süre onu Jüpiter ailesi kuyruklu yıldızı sınıfının tam sınırında bırakıyor. Gemini North’un 2022’deki gözlemlerinde etrafında neredeyse hiç koma yoktu; ancak güneşe 7,83 astronomik birimden 7,24 astronomik birime yaklaştıkça aktivite belirmeye başladı. Schambeau, bu ısınmayla katmanların altındaki uçucu buzların ya da sıkışmış gazların serbest kalarak yüzeyden toz kopardığını ve komayı oluşturduğunu belirtiyor.

Aktiviteyi Tetikleyen Karbondioksit, Su Değil

James Webb Uzay Teleskobu’nun 450P’nin komasına yönelik analizi beklenmedik bir sonuç ortaya koydu: Tespit edilebilir hiçbir su buharı olmaksızın, kentaurun aktivitesini tek başına karbondioksit gazı sürdürüyor. 450P’nin bulunduğu mesafede çekirdek, su buzunun buharlaşması için fazla soğuk; bu yüzden aktiviteyi yönlendiren asıl etken karbondioksit. Teleskop ayrıca komada kristal su buzu parçacıklarına dair ipuçları da tespit etti. Bu bulgu, cismin güneş sisteminin oluşumundan bu yana 4,5 milyar yıl boyunca hiç değişmemiş olabilecek kadim amorf buzunun ilk kez ısıl bir dönüşüme uğradığına işaret ediyor. Amorf buzun kristal buza dönüşümü, hapsolmuş gazları serbest bırakarak yüzeydeki toz ve buz parçacıklarını sürüklüyor ve komayı besliyor.

Kuyruklu Yıldız Biliminde Eksik Halka

Bilinen Centaur cisimlerinin yalnızca küçük bir kısmı bugüne kadar aktivite belirtisi gösterdi; bu da 450P’yi, hareketsiz buzlu cisimlerin nasıl aktif kuyruklu yıldızlara dönüştüğünü anlamak için nadir bir fırsat penceresi hâline getiriyor. Schambeau, Centaurların bilimsel açıdan büyük önem taşıdığını, çünkü güneş sisteminin daha uzak bölgelerinden gelerek yavaşça Jüpiter ailesi kuyruklu yıldızlarına dönüşme yolunda evrilen geçiş nesneleri olduklarını vurguluyor. 450P’nin dev bir gezegenden bir itki daha alması durumunda dönüşüm sürecini tamamlayabileceği belirtiliyor. Araştırmacılar bu gözlemi, dış güneş sisteminin sessiz cisimleriyle iç güneş sistemini geçen kuyruklu yıldızlar arasındaki kayıp halka olarak nitelendiriyor.