Yılın en iç karartıcı günü sayılan “Mavi Pazartesi” her yıl ocak ayının üçüncü pazartesi gününe denk gelir. Genellikle kötü havayla, Noel sonrası durgunlukla, gergin mali durumla ve ulaşılamaz yeni yıl kararları ile ilişkilendirilir.

Peki gerçekten yılın en üzücü günü mü? Kısa cevap “hayır”. “Mavi Pazartesi” terimi ilk kez 2004 yılında psikolog ve motivasyon konuşmacısı Cliff Arnall tarafından, artık işlevini sürdürmeyen bir İngiliz seyahat şirketi olan Sky Travel’ın yılın en iç karartıcı gününü belirlemek amacıyla bir formül bulması için kendisine başvurmasının ardından ortaya atıldı. Mavi Pazartesi, şirketin o günün sefaletinin bir kısmını hafifleteceğini öne sürerek tatil rezervasyonlarını teşvik etmek için tasarlanmış.

Ancak Arnall’ın görüşü, bilim ve akademik topluluk tarafından kesin olarak reddedildi. İngiltere’deki Birmingham City Üniversitesinde iş sağlığı psikolojisi profesörü Craig  Jackson, “Kış hüznü, Noel tatiline ve şenliklerin sona ermesine doğal bir tepkidir, ancak bu tür normal duyguları Mavi Pazartesi gibi bir tür ‘akut depresyon’a patolojik hale getirmek yanlıştır. Etik olarak sorgulanması gereken bir durum. Mavi Pazartesi’nin diğer günlerden ve hatta yılın en iç karartıcı gününden daha iç karartıcı olduğunu gösteren hiçbir güvenilir araştırma kanıtı yok.” dedi.

Jackson, “Ölüm oranı, hastalık devamsızlığı, psikiyatrik morbidite ve hatta intihar ölümleri veya teşebbüsleri gibi halk sağlığı belirteçlerinin her yıl ocak ayının üçüncü pazartesi günü veya civarında, ocak ayının diğer günlerine kıyasla herhangi bir artış göstermiyor.  Bu tarihin diğerlerinden daha iç karartıcı olarak görülmesinin tek sebebi, ana akım medyanın insanlara o günün Mavi Pazartesi olduğunu söylemesidir. Bu nedenle kendi kendini gerçekleştiren bir kehanet etkisi oluşturmasıdır. İnsanların bunun bilimsel bir gerçek olmadığını bilmesi gerekiyor.” diye de ekledi.

Ancak Jackson, kış aylarının depresyon ve kaygı duygularını tetiklemede veya yükseltmede rol oynayabileceğini de kaydetti. The Physician and Sportsmedicine dergisinde 2015 yılında yapılan bir incelemeye göre bazen “kış depresyonu” olarak adlandırılan mevsimsel affektif bozukluk (MAB), ankete bağlı olarak %1 ila %10 arasında insanı etkileyen bir olgu.

Jackson, “Basitçe söylemek gerekirse MAB, hafif ila şiddetli arasında değişen, çoğunlukla kış aylarında ortaya çıkan, doğal gün ışığı eksikliğinin yanı sıra azalan aktivite ve boş zaman gibi sosyal aktivite eksikliğine neden olabileceği veya şiddetlendirebileceği bir depresyon şeklidir.” dedi.

Ayrıca, hastalık seviyeleri ile azalan aktiviteler arasında kış aylarında depresyon oranlarına katkıda bulunabilecek bir bağlantı olabileceğini öne sürdü. The Journal of Allergy and Clinical Immunology dergisinde yayımlanan 2022 tarihli bir makale, soğuk havanın bağışıklığı azaltabileceğini ve insanları virüslere karşı daha duyarlı hale getirebileceğini aktarıyor. Jackson, “Ancak MAB hastaları ile Mavi Pazartesi arasında direkt bir bağlantı olduğunu söyleyemeyiz. ” dedi.

Jackson, “Bir toplumu, ihtiyaç duymadıkları halde kendilerini mutsuz hissetmeye neredeyse mahkûm olduklarına inandırmak için hile kullanmak kesinlikle etik olarak şüphelidir. Mavi Pazartesi kavramı, zihinsel sağlık sorunları ve intihar düşünceleriyle mücadele eden insanlar için yanıltıcı olabilir. Bu kişiler yanlışlıkla o gün hüzünlü hissetmenin kaderleri olduğunu düşünebilir veya öyle varsayabilirler.” dedi.

Derleyen: Ceren Korkmaz