ABD’nin Manhattan bölgesi askeri üssünde geliştirilen Manhattan Projesi’nin ve atom bombasının ardındaki isim J. R. Oppenheimer, uzun bir aranın ardından ünlü yönetmen Christopher Nolan tarafından çekilen bir film ile beyaz perdeye geliyor.
2. Dünya Savaşını ve belki de Dünya savaş tarihini derinden etkileyen en önemli olaylardan biri atom bombasıydı. ABD’nin Manhattan bölgesi askeri üssünde ünlü fizikçi J.R. Oppenheimer, 1942 – 1945 yıllarında tesir gücü oldukça yüksek bir bomba üzerinde çalışmalar yürütüyordu. Söz konusu atom bombasının ortaya çıkmasına sebep olan çalışmalar tarihte “Manhattan Projesi” olarak da anılıyor.
2. Dünya Savaşı daha yeni başlamıştı ve Amerika Birleşik Devletleri’nin savaşa müdahil olması üç yıl daha zaman alacaktı. Ancak ünlü fizikçi Albert Einstein’ın mektubu, ABD’ye savaşa çok daha erken müdahale etme iştahı verdi. ABD hükümeti, gizli bir projede en iyi fizikçileri bir araya getirmeye başladı.
İlk başta hedefin yalnızca bir atom çekirdeğinden elde edilmiş enerjiye dayalı bir silah yapmanın gerçekten mümkün olup olmadığını bulmak şeklinde yazılıp çizildiyse de tarihçilere göre ABD’nin nihai amacı, Almanya’dan önce bir bomba yapmaktı. Amerika Birleşik Devletleri 2. Dünya Savaşına girdiğinde, proje on binlerce bilim insanı ve sivili işe alıyordu. Kısa bir süre sonra atom bombasının ortaya çıkarılacağı çalışmalara “Manhattan Projesi” kod adı verildi.
Julius Robert Oppenheimer (1904 – 1967) Amerikalı bir teorik fizikçiydi. 2. Dünya Savaşı sırasında, Manhattan Projesi tarafından kurulan Los Alamos Laboratuvarı’nda çalışma yürüten ekibin başına geçti. Dünya çapında binlerce bilim insanını harekete geçiren ve farklı ülkelerde de hayata geçen proje, sonunda Japonya’nın Hiroşima ve Nagazaki bölgelerine atılan iki atom bombasının inşasıyla sonuçlandı.
16 Temmuz 1945’te Gadget adı verilen ilk atom bombası, Los Alamos’un yaklaşık 240 km uzağında, Jornada Del Muerto Çölü’nde gerçekleştirilen Trinity testinde gözlemlendi. Oppenheimer, New Mexico’da bulunan çöldeki Trinity testini gözlemleyenler arasındaydı. Hakkında söylenilenlere göre, kendisinden ‘’dünyaların yok edicisi’’ olarak bahsetti. Söz konusu bu testin başarıyla sonuçlanması, tarihin akışını önemli bir biçimde değiştirdi.
Bazı bilim insanları, bombayı yapmak için Almanya’ya karşı yarışma fikrini sevmişti ancak onu fiilen kullanma konusunda endişe duyuyorlardı. Nükleer zincir reaksiyonunu tasarlamasıyla bilinen ve Manhattan Projesi’nin baş aktörlerinden Macar fizikçi Leό Szilárd bu muhaliflerden biriydi. Hiroşima ve Nagazaki’den önce dönemin ABD başkanı Truman’a bir şehre bomba atmaması yönünde mektup vermişti.
Öte yandan, ABD Enerji Bakanlığı’na bağlı Los Alamos Ulusal Laboratuvarı’na göre Oppenheimer, Manhattan Projesi bittikten sonra ABD hükümetinin Genel Atom Komisyonu başkanı ve nükleer silahların geleceği konusunda baş danışman oldu. Atom bombasından bile daha güçlü bir silah olan hidrojen bombasının hızlandırılmış gelişimine karşı birtakım tavsiyelerde bulundu.
Oppenheimer, 1946, 1951 ve 1967’de üç kez Nobel Fizik Ödülü’ne aday gösterildi ancak ödülü kazanamadı. 1965 yılında gırtlak kanseri teşhisi konuldu. Başarısız geçen ameliyatın ardından kısa bir süre sonra komaya girdi ve 1967 yılında ABD New Jersey’deki evinde hayata gözlerini yumdu.
The Dark Knight film serisi, Inception (2010), Interstellar (2014) gibi filmlerin yönetmeni ve yapımcısı Christopher Nolan, İkinci Dünya Savaşı zamanında geçen 2017 yılında gösterime girmiş filmi Dunkirk’in ardından gerçek savaş olaylarına dayanan ikinci filmi Oppenheimer’da İlk nükleer silahların yaratılmasının ardındaki karmaşık sürece odaklanıyor. “Atom bombasının babası” olarak bilinen J. R. Oppenheimer’ın yaşam öyküsünü merkeze alacak olan film, 21 Temmuz 2023’te vizyona girecek.
Derleyen: Muhammed Bayar
