Henk Rogers, Tetris’i küresel pazara taşıyarak onu tarihin en çok satan ve en etkili video oyun markalarından birine dönüştüren vizyoner bir girişimci ve oyun endüstrisinin öncülerinden biri. Hollanda doğumlu olan Rogers, 1964’te New York’a taşındı. Burada Stuyvesant Lisesi’ne devam etti ve ilk bilgisayar programını yazdı. Hawaii Üniversitesi’nde bilgisayar bilimi okudu, “Dungeons and Dragons” oyununu ise adeta yan dal olarak benimsedi. 1976’da Japonya’ya taşınarak ülkenin oyun endüstrisinde öncü isimlerden biri oldu. Bullet-Proof Software’i kurarak Japonya’nın ilk rol yapma oyunu (RPG) olan The Black Onyx’i geliştirdi. Oyun, 1984’te Japonya’da satış listelerinin zirvesine oturdu.

İlk Karşılaşma: Las Vegas’ta Başlayan Tutku

1988’de Las Vegas’ta düzenlenen Consumer Electronics Show’da sergilenen oyunlardan biri, Rogers’ın tüm kariyerini değiştirecek güce sahipti: Tetris. Basit grafiklere rağmen, blokların uyumla birleşmesi ve oyunun tekrar tekrar oynanabilir olması onu derinden etkiledi. “Bu, mükemmel bir oyundu,” diyor Rogers. “Görünüşü sade ama tekrar tekrar oynamak istiyordum. Daha önce hiçbir oyun demosu bende böyle bir etki bırakmamıştı.”

O dönemde oyun, Sovyet yazılımcı Alexey Pajitnov tarafından geliştirilmişti. Ancak Sovyet yasaları gereği, Pajitnov oyunun tek bir kuruşunu bile kazanamıyor, tüm haklar devlete aitti. Yurt dışına lisanslama süreci ise bürokrasi ve siyasi engellerle doluydu.

Moskova’ya Tehlikeli Bir Yolculuk

Rogers, Japonya’daki bilgisayar versiyonu haklarını aldıktan sonra hedefini büyüttü: Nintendo Game Boy sürümü. Ona göre bu yeni oyun, Nintendo’nun yeni taşınabilir konsolu için mükemmel bir eşleşmeydi. Ancak Game Boy haklarını elde etmek, Sovyetler Birliği’nin kapalı kapılarını zorlamak anlamına geliyordu.

1989’un soğuk kış günlerinde, turist vizesiyle Moskova’ya adım attı. O dönem hâlâ devam eden Soğuk Savaş atmosferinde, yabancı iş insanlarının her hareketi KGB tarafından yakından izleniyordu. Moskova sokakları, Batılı ziyaretçiler için hem gizem hem de tehdit barındırıyordu.

Rogers, resmi bir daveti olmadan, Sovyet devlet yazılım şirketi Elorg’un (Elektronorgtechnica) kapısına dayandı. Elorg, Tetris’in haklarının asıl sahibi olan tek kuruluştı. Kapıdan içeri girdiğinde kendini “tesadüfen oradan geçerken uğramış” gibi göstermeye çalıştı, ancak kapıdaki güvenlik görevlilerinin bakışları onun niyetini çoktan anlamıştı. Binanın içi, dışarıdaki gri kış havasını aratmayan, soğuk ve resmi bir atmosfere sahipti.

Görüşmeler kolay geçmedi. Sovyet tarafı, Batı’dan gelen iş tekliflerine karşı temkinliydi. Rogers, Elorg’un başındaki Nikolai Belikov ile ilk kez burada tanıştı. Belikov, keskin bakışları ve diplomatik tavırlarıyla Rogers’ı test ediyordu. KGB ajanlarının binada dolaştığı, her konuşmanın potansiyel olarak dinlenebildiği bu ortamda, pazarlık masasında söylenen her kelime büyük önem taşıyordu.

Nintendo, Atari ve Mirrorsoft gibi dev şirketler de oyunun hakları için yarış halindeydi. Ancak Rogers, diğerlerinden farklı bir strateji izledi: Doğrudan kaynakla, yani Sovyetlerle masaya oturdu. Bu cesur hamle, onu rakiplerinin önüne geçirecek tarihi bir adım oldu. Günler süren yoğun görüşmeler, yasal karmaşalar ve diplomatik gerilimlerin ardından, Rogers sonunda Game Boy sürümünün dünya çapındaki haklarını almayı başardı.

Bu anlaşma, yalnızca Tetris’i küresel bir fenomen haline getirmekle kalmadı; aynı zamanda Game Boy’un satışlarını patlatarak Nintendo’yu taşınabilir oyun pazarının lideri yaptı. Rogers’ın Moskova’daki bu tehlikeli yolculuğu, bugün bile oyun endüstrisinin en ikonik iş hamlelerinden biri olarak anılıyor.

Elorg’ta Yüksek Gerilimli Pazarlık

Elorg’un başındaki isim Nikolai Belikov, Sovyetler’in en kritik yazılım anlaşmalarını yöneten, soğukkanlı ve sert bir müzakereciydi. Rogers’ın amacı netti: Nintendo için Tetris’in taşınabilir konsol haklarını almak.

Ancak işler kolay değildi. Öncelikle, Tetris haklarının kimin elinde olduğu bile karmaşık bir meseleydi. Oyun farklı platformlar için farklı şirketlere lisanslanmıştı.

• Andromeda Software (Robert Stein) Batı pazarında bilgisayar versiyonu haklarını aldığını iddia ediyordu.
• Mirrorsoft ve Spectrum HoloByte, bu lisans üzerinden oyunu yayımlıyordu. Ancak taşınabilir konsol hakları konusunda net bir anlaşma yapılmamıştı.

Rogers, Belikov’a Game Boy versiyonunun pazarı nasıl patlatabileceğini anlattı ve Sovyet tarafına potansiyel gelirleri gösteren ayrıntılı bir plan sundu. Bu görüşmelerde en büyük koz, Nintendo’nun güvenilirliği ve küresel dağıtım gücüydü.

Tetris‘in Yaratıcısı Alexey Pajitnov’la Tanışma

Moskova’daki en önemli dönüm noktalarından biri, Tetris’in yaratıcısı Alexey Pajitnov’la tanışmasıydı. Pajitnov, başta Rogers’a kuşkuyla yaklaşmıştı çünkü o dönemde birçok Batılı iş insanı, Tetris’in haklarından pay almak için gelmiş ancak geliştiriciye hiçbir fayda sağlamamıştı. Rogers, kendisinin de bir oyun geliştiricisi olduğunu anlattı, The Black Onyx gibi projelerini gösterdi. Pajitnov, onun gerçek bir oyun tutkunu olduğunu anlayınca güveni arttı. İkili arasında o günden itibaren sürecek bir dostluk başladı.

Yoğun pazarlıkların ardından, Nintendo Game Boy için Tetris’in taşınabilir hakları resmen Rogers’a verildi. Bu anlaşma, hem Nintendo hem de Tetris için dönüm noktası oldu. 1989’da Game Boy ile birlikte kutuya eklenen Tetris, kısa sürede milyonlarca kopya sattı. Bu hamle, Nintendo’yu taşınabilir oyun pazarında lider konuma getirdi, Tetris’i ise küresel bir fenomen haline dönüştürdü.

Hikâyenin Kültürel Mirası

Bugün Tetris, Tetris Company’ye göre 65’ten fazla platformda yayımlanarak dünya rekoru kırmış durumda. Mobil cihazlarda ise yarım milyardan fazla kez indirildi. Oyunun yaratıcısı Alexey Pajitnov ise, bugüne kadar 100’den fazla Tetris varyantının geliştirilmesinde aktif rol aldı.

2019’un başında, oyunun 35. yılı şerefine yayımlanan ve aynı anda 99 oyuncunun çevrimiçi olarak mücadele edebildiği “Tetris 99” adlı çok oyunculu sürüm, oyunun yenilikçi ruhunu günümüze taşıyor. Ayrıca 2010’dan beri Oregon’un Portland şehrinde düzenlenen eSpor turnuvası, 1989 Nintendo Entertainment System sürümüne dayalı olarak dünyanın en iyi Tetris oyuncularını bir araya getiriyor. Bazı maçlar 30 dakikayı aşarken, bu karşılaşmalar YouTube’da 10 milyondan fazla izlenme aldı. Henk Rogers, oyunun bu uzun ömürlü başarısını şöyle özetliyor: “Tetris, oynanabilirliğini hiç kaybetmedi ve yerini alacak hiçbir oyun olmadı.”

Henk Rogers, Tetris Company’nin ortak sahibi ve marka haklarını yönetip lisanslamaya devam ediyor. Son 30 yılda, adı neredeyse oyunun kendisi kadar tanınır hale geldi. Rusya’daki devlet ajansı Elektronorgtechnica (Elorg) ile yaptığı hak anlaşmasının etrafında dönen olaylar, 2023 yılında Apple TV+’ta yayınlanan ve başrolünde Taron Egerton’ın yer aldığı Tetris filmine de konu olmuştu.

Rogers, oyuncu seçimi sürecinde esprili bir şekilde “Johnny Depp ya da Keanu Reeves beni canlandırsın” önerisinde bulunduğunu ancak yaşlarının uygun bulunmadığını söylüyor. Filmin senaryosunu ilk okuduğunda ise pek de memnun kalmamış: “Açıkçası korkutucuydu. Senaryonun nasıl filme dönüştüğünü bilmiyordum. Okuduğumda ‘Bu berbat bir film… araba kovalamacası mı? Bu kadar saçmalık olur mu?’ diye düşündüm.”

Rogers’a göre film, gerçek olaylardan esinlense de, birçok sahne dramatik etki için kurgu unsurlarıyla süslenmişti. Yine de yapım, Moskova’daki gerilimli pazarlık sürecini ve Soğuk Savaş atmosferini geniş kitlelere tanıtarak Tetris efsanesini yeniden gündeme taşıdı. Gerçek hikâye, Rogers’ın yayımladığı The Perfect Game – Tetris: From Russia with Love kitabında çok daha ayrıntılı anlatılıyor. Kitap, girişimciler ve oyun tutkunları için cesaret, strateji ve vizyon dersleriyle dolu.

Derleyen: Gamze Büyükkaya Tunçay