Dünya çapında “yapay zekanın vaftiz annesi” lakabıyla tanınan Fei-Fei Li, geliştirdiği ImageNet projesiyle derin öğrenme devriminin kapısını açtı. Bugün ise kurduğu World Labs bünyesinde yapay zekaya fiziksel dünyayı algılama yeteneği kazandırmaya çalışıyor.

Pekin’den New Jersey’e Bir Göç Hikayesi

3 Temmuz 1976’da Pekin’de doğan Fei-Fei Li, çocukluğunun büyük bölümünü Sichuan eyaletindeki Chengdu kentinde geçirdi. Annesi öğretmen, babası ise bir kimya fabrikasının bilgisayar bölümünde çalışıyordu. 16 yaşındayken ailesiyle birlikte ABD’ye göç eden Li, New Jersey’deki Parsippany Lisesi’ne başladığında ne İngilizce biliyordu ne de yeni kültüre hazırdı.

Ailenin geçimine destek olmak için bir kuru temizleme dükkanında çalıştı, bir dönem de bir Çin lokantasında saatte 2 dolara mesai yaptı. Bu zorlu yıllarda matematik öğretmeni Bob Sabella, onun hayatına giren ve akademik özgüvenini yeniden inşa eden en önemli isim oldu.

Princeton’dan Stanford’a: Bir Fizikçinin Bilim Yolculuğu

Lisedeki başarısı sayesinde Princeton Üniversitesi’nden aldığı bursla 1999 yılında fizik bölümünden yüksek onur derecesiyle mezun oldu. Ardından California Teknoloji Enstitüsü’nde elektrik mühendisliği alanında yüksek lisans ve 2005 yılında doktora derecesi aldı. Danışmanları Pietro Perona ve Christof Koch’tu. Tezi, görsel tanımanın hesaplamalı modellerine odaklanıyordu.

2023’te yayımlanan The Worlds I See adlı anı kitabında Li, bu yılları da dahil olmak üzere göçmenlik deneyimini bilim kariyeriyle harmanladı. Kitapta, hem bir göçmen hem de bir bilim insanı olarak yaşadığı en büyük ortak duygunun “bilinmezlik” olduğunu yazdı; ona göre her iki yolculuk da insanı kendi pusulasını bulmaya zorluyordu.

ImageNet: Bilgisayarlara Görmeyi Öğreten Proje

2000’li yılların ortasında bilgisayarla görme alanı ciddi bir kısıtla boğuşuyordu: algoritmalar yalnızca birkaç yüz örnekle eğitiliyordu. Li’nin yaklaşımı açıktı: bir makine dünyayı insan gibi tanıyacaksa, insan gözünün işlediği çeşitlilikteki veriyle beslenmesi gerekiyordu.

Princeton’dayken başlatıp 2009’da yayımladığı ImageNet, milyonlarca görseli WordNet’in hiyerarşik yapısına göre etiketleyen devasa bir veri tabanıydı. Ardından başlattığı yıllık yarışma, araştırmacıları bu veriyle algoritmalarını sınamaya çağırdı. Asıl kırılma 2012’de geldi: Geoffrey Hinton’ın öğrencilerinin geliştirdiği AlexNet, hata oranını çarpıcı biçimde düşürerek derin öğrenmenin önündeki son engelleri kaldırdı. O günden sonra “yapay zekanın vaftiz annesi” lakabı, Li’nin adının yanından bir daha ayrılmadı.

Stanford, Google ve İnsan Merkezli Yapay Zeka

2013-2018 yılları arasında Stanford Yapay Zeka Laboratuvarı’nı (SAIL) yöneten Li, 2017-2018 sabatik döneminde Google Cloud’da Yapay Zeka Baş Bilim İnsanı olarak görev yaptı. Stanford’a döndüğünde üniversitenin İnsan Merkezli Yapay Zeka Enstitüsü’nü (HAI) kurdu ve eş direktörlüğünü üstlendi. 2017’de hayata geçirdiği AI4ALL adlı kar amacı gütmeyen kuruluşla ise kadınların ve azınlıkların yapay zeka alanına girişini desteklemeyi sürdürdü. Doktora öğrencileri arasında Andrej Karpathy, Timnit Gebru ve Olga Russakovsky gibi alanın bugün tanınan isimleri bulunuyor.

World Labs ve Mekansal Zeka Çağı

2024 yılında Justin Johnson, Christoph Lassner ve Ben Mildenhall ile birlikte kurduğu World Labs, “mekansal zeka” adını verdiği yeni bir yaklaşımı geliştiriyor. Hedef, dil modellerinin ötesine geçip yapay zekaya üç boyutlu dünyanın fiziğini, derinliğini ve dinamiklerini kavratmak. Şirketin ilk ürünü Marble, metin, görsel veya video girdisinden gezilebilir 3D ortamlar üretiyor.

230 milyon dolarlık ilk turla 1 milyar doların üzerinde değerlenen World Labs, yapay zekaya akan dev yatırımların artmaya devam ettiği 2026’da bir adım daha attı: Şubat ayında AMD, Nvidia, Autodesk, Emerson Collective, Fidelity ve Sea’nin katıldığı turda World Labs’a 1 milyar dolarlık yeni yatırım geldi. Autodesk’in tek başına 200 milyon dolar koyduğu bu tur, şirketin tarihindeki en büyük girişim yatırımı oldu. Li, bu teknolojinin en büyük kazananının robotik olacağına inanıyor; çünkü robotların gerçek dünyada işe yarayabilmesi için önce fiziksel ortamı, çarpışmaları ve dinamikleri “anlaması” gerektiğini düşünüyor.

Fei-Fei Li’nin Mirası

Stanford’da kürsüsünü taşıyan ilk Sequoia Profesörü olan Li, Ulusal Mühendislik Akademisi ve Ulusal Tıp Akademisi’nin seçkin üyeleri arasında yer alıyor. 2025 yılında ise mühendislik alanında verilen en prestijli ödüllerden biri olan Queen Elizabeth Mühendislik Ödülü’ne layık görüldü. Politika alanında da teknolojinin nasıl yönetilmesi gerektiğine dair sesini yükseltmeyi sürdürüyor.

Bugün 50 yaşında olan Fei-Fei Li, hala aktif bir araştırmacı ve girişimci olarak çalışıyor. Pekin’den New Jersey’e göç eden, kuru temizlemecide çalışarak üniversiteyi okuyan ve makinelere görmeyi öğreten o çocuk; şimdi onlara dünyanın üç boyutunu anlamayı öğretmeye çalışıyor.

Kaynaklar

1. https://www.princeton.edu/news/2024/02/23/worlds-i-see-ai-visionary-fei-fei-li-99-selected-princeton-pre-read
2. https://www.princeton.edu/news/2024/09/06/ai-trailblazer-fei-fei-li-class-1999-inspires-incoming-princeton-students-pre-read
3. https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-02-18/ai-pioneer-fei-fei-li-s-startup-world-labs-raises-1-billion
4. https://www.cbsnews.com/news/godmother-of-a-i-on-technology-development-fei-fei-li/
5. https://news.cgtn.com/news/2026-02-19/AI-pioneer-Fei-Fei-Li-s-World-Labs-raises-1-billion-in-funding-1KT18D1b3bO/p.html
6. https://www.investing.com/news/stock-market-news/ai-pioneer-feifei-lis-world-labs-raises-1-billion-in-funding-4511890

Derleyen: Gizem Özcan