Eliminasyon Diyetleri Yeni Alerjileri Tetikliyor

Eliminasyon diyetleri her yerde; egzamayla mücadele eden ebeveynlerden, “temiz beslenme” arayışında gluten ve süt ürünlerini kesen etkili kişilere kadar.

Ancak araştırmalar, beslenmenizden yiyecekleri çıkarmanın, bağışıklık sisteminizin bunları tekrar yediğinizde nasıl tepki vereceğini ince bir şekilde değiştirebileceğini gösteriyor. Bazı kişilerde, özellikle egzama veya geçmişte gıda alerjisi olanlarda, bu tolerans kaybı, yiyecekler tekrar tüketildiğinde tehlikeli reaksiyonlara, hatta hayatı tehdit eden anafilaksiye yol açabilir.

Eliminasyon diyetlerinin artan popülaritesinde bu risk genellikle göz ardı ediliyor. CDC Ulusal Sağlık İstatistikleri Merkezi’ne göre, Amerikalılar her zamankinden daha fazla yiyecek azaltıyor. Bazıları bunu çölyak hastalığı veya irritabl bağırsak sendromunu yönetmek için yaparken, bazıları şişkinliği, yorgunluğu veya eklem ağrılarını azaltmak için yapıyor. Temiz beslenme gibi sosyal medya trendleri ise bu çekiciliği daha da artırdı. 2024 yılına gelindiğinde, Amerikalıların yarısından fazlası belirli bir diyet veya beslenme düzenini takip ettiğini bildirirken, 2019’da bu oran yalnızca %38’di. Ancak bağışıklık sistemi için, gıda proteinlerine düzenli olarak maruz kalmak, bu yiyecekler menüden uzun süre çıkarıldığında bozulabilen bir tolerans durumunun korunmasına yardımcı olur. Bu değişimin nasıl ve neden gerçekleştiğini anlamak, eleme diyetlerinin ne zaman işe yaradığını ve ne zaman sizi riske atabileceğini anlamanın anahtarı.

Oral Tolerans ve Gıda Alerjileri Bilimi

Atlanta Emory Çocuk Sağlığı Merkezi’nde alerji ve immünoloji şefi ve gıda alerjisi programı direktörü Brian Vickery, “Bağırsakların hiç de kıskanılacak bir görevi yok,” diyor. “Hem tehlikeli hem de faydalı olabilen sürekli bir çevresel uyaran bombardımanını tespit edip bunlara yanıt vermesi gerekiyor.

Vücudun diğer tüm organlarından daha fazla bağışıklık lenfositine sahip olan sindirim sistemi, her yıl trilyonlarca mikrop ve 30 kilogramdan fazla gıda proteiniyle karşılaşır. Yine de, zararsız gıdaları ve dost bakterileri görmezden gelirken zararlı istilacılara karşı savunmayı başarır.

Bu dengeleyici eylem, yutulan gıda proteinlerine karşı bağışıklık tepkilerinin aktif olarak baskılandığı ve bunun da gıda alerjileri gibi zararlı reaksiyonları önlediği bir süreç olan oral toleransa dayanır. Altta yatan bağışıklık mekanizmaları tam olarak anlaşılmamış olsa da son çalışmalar, bağırsaktaki gıda antijenlerini yakalayan ve yakındaki T hücrelerine geri çekilmelerini emreden özel antijen sunan hücrelerle başladığını gösteriyor. Bu sinyal, gıda proteinlerine karşı bağışıklık tepkisini yatıştıran antijene özgü düzenleyici T hücrelerinin ortaya çıkmasına neden olur.

MassGeneral Çocuk Hastanesi Gıda Alerjisi Merkezi Gıda Alerjisi Savunuculuğu, Eğitimi ve Önleme Direktörü Michael Pistiner, “Bağırsak, toleransın ilk oluşumunda önemli. Eğer alerjiniz yoksa, gıdalarla erken tanışma, toleransı artırmaya ve bebekleri gıda alerjisi geliştirmekten korumaya yardımcı olabilir.” Diyor.

Bu koruma çocuklukta bitmez. Gıdalara düzenli ve sürekli maruz kalma, yaşam boyu oral toleransın korunmasına yardımcı olur. Oral immünoterapi ile tedavi edilen ve sorumlu gıdanın giderek artan dozlarının ağızdan verildiği gıda alerjisi hastaları üzerinde yapılan son araştırmalar, duyarsızlaştırılmış bir durumu korumak için genellikle sürekli alımın gerekli olduğunu vurguluyor. Tersine, bazılarında eliminasyon diyetlerinin oral toleransı bozabileceğine ve bağışıklık sisteminin alerji geliştirmesine neden olabileceğine dair kanıtlar mevcut.

Eliminasyon Diyetleri Alerji Riskini Artırdığında

Egzamalı çocukların ebeveynleri için, belirli gıdaların alevlenmeleri kötüleştirdiğinden şüphelenmek yaygın. Birçok kişi, sorumluyu bulma umuduyla eliminasyon diyetlerine yönelir. Ancak araştırmalar gizli bir riski ortaya çıkarıyor. Wisconsin-Madison Üniversitesi Alerji, İmmünoloji ve Romatoloji Bölümü başkanı ve profesörü Anne Marie Singh ve meslektaşları, eliminasyon diyetleri uygulayan yaklaşık 300 egzamalı çocuğu değerlendirdi.

Singh, “Diyetlerinden gıdayı çıkardığımızda, tekrar beslenmeye başladıklarında, potansiyel olarak ciddi ani alerjik reaksiyonlar da dahil olmak üzere alerjik reaksiyon riskinde önemli bir artış olduğunu bulduk,” diyor. Daha önce böyle bir reaksiyon öyküsü olmamasına rağmen, elimine edilen gıdalar tekrar beslenmeye alındığında beş çocuktan neredeyse biri (%19), yeni ani alerjik reaksiyonlar geliştirdi. Çoğu hafifti, ancak endişe verici bir şekilde, reaksiyonların %30’u şiddetliydi ve anafilaksi olarak sınıflandırıldı.

Tehlike sadece çocuklarla sınırlı değil. Daha önce tolere ettikleri gıdalara alerji geliştiren 30 yetişkin üzerinde yapılan ayrı bir çalışmada, bu çocukların %70’i daha önce eliminasyon diyeti uygulamıştı. Yarısı anafilaksi yaşadı ve büyük çoğunluğunun (%80) çevresel alerjiler, astım veya egzama gibi önceden var olan alerjik rahatsızlıkları vardı. Alerji öyküsü olmayan kişilerde risk çok daha düşük görünüyor.

Eliminasyon Diyetine Başlamadan Önce Bilmeniz Gerekenler

Eliminasyon diyetini denemeyi düşünüyorsanız, uzmanlar en güvenli yaklaşımın risk seviyenize bağlı olduğunu söylüyor. Daha yüksek risk altındaysanız (çocuklar veya önceden alerji rahatsızlığı olan kişiler), eliminasyon diyetine başlamadan önce bir sağlık uzmanına danışın.

Singh, “Ne kadar alerjikseniz, eliminasyon diyeti potansiyel olarak sorun yaratabilir,” diyor. Pistiner ise, “egzamalı bebeklerde, özellikle de bu çok önemli erken tanışma döneminde, eliminasyon diyetleri zararlı olabilir,” diye ekliyor. Uzmanlar ayrıca, eliminasyon diyetlerini uygulayan çocukların beslenme yeterliliğini ve sağlıklı büyümelerini sağlamak için yakın tıbbi gözetim altında olmalarını öneriyor.

Süre de önemli. Daha kısa bir eliminasyon aşaması, oral toleransın bozulması için daha az zaman sağlar. Singh, “İki ila dört haftalık eliminasyon, bir fark yaratıp yaratmadığını anlamak için yeterli olmalı ve aynı zamanda tekrar denediğinizde alerjik reaksiyon riskini almayacak kadar kısa olmalıdır,” diyor.

Bazı durumlarda, bir gıdayı tamamen kesmek gerekmez. Singh, eğer semptomlar hafifse, diyette küçük, tolere edilebilir miktarlarda bulundurmanın rahatsızlığı hafifletirken aynı zamanda oral toleransı korumaya yardımcı olabileceğini de ekliyor.

Derleyen: Damla Şayan