Elektronik sigaralar (vape) hem insan sağlığı hem de çevre açısından zararlı kabul ediliyor; dünya genelindeki çöplükler tek kullanımlık vape kartuşlarıyla dolup taşıyor. Ancak bu elektronik atıklara farklı bir işlev kazandırmayı amaçlayan sıra dışı bir proje ortaya çıktı.

Vape Synth, New York’ta bir grup üretici tarafından geliştirilen bir proje. Kullanılmış Elf Bar nikotin buharlaştırıcıları sökülerek dijital müzik enstrümanlarına dönüştürülüyor. Ortaya çıkan cihaz, dış görünüş olarak hâlâ bir vape kartuşunu andırıyor; ancak içine küçük bir hoparlör ile çeşitli ışık ve düğmeler yerleştirilmiş durumda. Çalmak için ağızlık kısmından içe doğru nefes çekmek gerekiyor.

Vape Synth ile Elektronik Atığa Yaratıcı Müdahale

Bu sistem dijital bir ocarina benzetmesiyle açıklanıyor. Vape Synth, buharlaştırıcının mevcut düşük basınç sensörünü yeniden kullanıyor. Sensörden hava çekildiğinde bir osilatör devresi tetikleniyor ve ses sinyali üretiliyor. Düğmelere basıldığında farklı tonlar ortaya çıkıyor. Elde edilen sesler genellikle tiz, kaotik ve deneysel bir karakter taşıyor.

Projeyi geliştiren ekip, ortaya çıkan seslerin alışılmış müzikal kaliteye sahip olmadığının farkında; ancak amaç zaten teknik mükemmellikten ziyade dikkat çekmek. Proje, mizahı araç olarak kullanarak elektronik atık sorununa odaklanmayı hedefliyor.

Kari Love ve David Rios, New York University bünyesindeki Interactive Telecommunications Program’da görev yapıyor. Shuang Cai ise doktora çalışmalarını Cornell University’de sürdürüyor ve her iki üniversitede de ders veriyor. Ekip, “Paper Bag Team” adıyla çalışıyor ve nikotin kullanmadıklarını belirtiyor.

Vape Synth, Open Hardware Summit gibi etkinliklerde tanıtıldı ve 2025 Low Tech Electronics Faire gibi organizasyonlarda atölye çalışmaları düzenlendi. Brooklyn’deki hacker kolektifi NYC Resistor’da da bir atölye gerçekleştirildi. Ayrıca Instructables üzerinden, vape cihazlarının synth’e dönüştürülmesine dair ayrıntılı bir rehber yayımlandı.

Tek kullanımlık vapeler, özellikle lityum iyon piller içermeleri nedeniyle ciddi bir elektronik atık sorunu oluşturuyor. ABD’de vape geri dönüşümü neredeyse yok denecek kadar sınırlı. Plastik gövdeler, devre kartları ve piller genellikle doğrudan çöpe gidiyor. Oysa içlerindeki batarya ve şarj devreleri çoğu zaman çalışır durumda kalıyor.

Bir dönem pazar lideri olan Juul’un ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından piyasadan çekilmesi yönünde karar alınmasının ardından, pazarda tamamen tek kullanımlık cihazlar hızla yaygınlaştı. Çin merkezli üreticilerden gelen ürünlerle milyarlarca dolarlık vape pazarı büyüdü ve SoundCloud rap şarkı isimlerini andıran markalar ortaya çıktı.

Paper Bag Team’in önerdiği model özellikle milyonlarca adet satılan Çin üretimi Elf Bar (EB BC5000) üzerine kurulu. Leaf Bar veya Lost Mary gibi alternatif markalar da kullanılabiliyor ancak iç donanım farklılıkları nedeniyle önerilmiyor. Projede cihazın orijinal bataryası, LED’li şarj devresi ve dış kasası korunuyor.

Dönüştürme sürecinde ilk adım olarak eldiven takılması öneriliyor; çünkü nikotin deri yoluyla emilebiliyor. Ardından hoparlör ve kontrol düğmeleri ekleniyor, düşük basınç sensörü ağızlığa daha yakın bir konuma taşınıyor ve kasaya yeni bileşenler için delikler açılıyor.

Mevcut versiyonun ses aralığı sınırlı olsa da ekip, daha geniş müzikal kapasiteye sahip ve MIDI kontrolcüsü olarak da kullanılabilecek yeni bir sürüm üzerinde çalışıyor. Böylece daha zengin ve uyumlu sesler üretilebilecek.

Projenin temel amacı, elektronik atık sorununa yaratıcı ve erişilebilir bir yaklaşımla dikkat çekmek. “Bubble Punk” olarak adlandırılan ve ciddi meseleleri mizahi ve deneysel yöntemlerle ele almayı savunan yaklaşım bu çalışmaya ilham verdi. Elektronik cihazların içini açmanın ve yeniden kullanmanın, bireylerin teknoloji karşısında daha yetkin hissetmesine katkı sağlayabileceği vurgulanıyor.

Ekip, diğer üreticilerin vape pillerini yeniden kullanma, vape kamerası geliştirme veya mikrofon yapma gibi projelerine de atıfta bulunuyor. Atölye çalışmalarının ve açık kaynak talimatların amacı, daha fazla kişinin elektronik atıkları yaratıcı biçimlerde yeniden değerlendirmesini teşvik etmek.

Sonuç olarak Vape Synth, elektronik atık krizine doğrudan bir çözüm sunmaktan ziyade, sorunu görünür kılmayı amaçlayan yaratıcı bir müdahale olarak öne çıkıyor. Tek kullanımlık teknolojilerin hızla tüketilip atıldığı bir dönemde, bu tür projeler hem yeniden kullanım kültürünü teşvik ediyor hem de kullanıcıları cihazların iç yapısını sorgulamaya davet ediyor. Elektronik atığın yalnızca bir çevre sorunu değil, aynı zamanda tasarım ve üretim anlayışıyla ilgili yapısal bir mesele olduğunu hatırlatan Vape Synth, mizah ve deneysel sanat aracılığıyla daha sürdürülebilir alternatifler üzerine düşünme çağrısı yapıyor.

Derleyen: Damla Şayan