Avrupa’nın en büyük endüstriyel karbon yakalama tesisi, Hollanda’nın güneyindeki Zeeland eyaletinde, Yara International’a ait Sluiskil amonyak ve gübre fabrikasında resmi olarak açıldı. Şirket bu yapıyı, dünyanın ilk eksiksiz sınır ötesi karbon yakalama ve depolama değer zinciri olarak tanıtıyor. Açılış törenine Hollanda, Norveç ve Avrupa Birliği’nden üst düzey isimler katıldı.

Tesis Nasıl Çalışıyor: Hollanda’dan Norveç’e CO2 Yolculuğu

Sluiskil tesisi, amonyak üretim sürecinden yılda 800 bin tona kadar karbondioksit yakalayıp sıvılaştırma kapasitesine sahip. Yakalanan CO2, Norveçli bir taşıma ve depolama ortak girişimi olan Northern Lights’a ait özel gemilerle Norveç’in Øygarden kentine taşınacak. Burada karbondioksit, Kuzey Denizi’nin 2.600 metre derinliğine kalıcı olarak enjekte edilerek jeolojik katmanlarda depolanacak. Projenin önümüzdeki 15 yıl içinde toplam yaklaşık 12 milyon ton CO2 depolaması hedefleniyor. Bu işleyiş, Yara’nın tanımıyla “sınır ötesi” bir model oluşturuyor: emisyon bir ülkede yakalanıyor, başka bir ülkede kalıcı olarak bertaraf ediliyor.

Liderlerden Mesajlar: “Sanayiyi Kaybetmeden Emisyonu Azaltmak”

Açılış törenine Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre, Hollanda Başbakanı Rob Jetten ve AB İklim Komiseri Wopke Hoekstra katıldı. Yara CEO’su Svein Tore Holsether, tesisin büyük ölçekli endüstriyel karbonsuzlaştırmanın bugün mümkün olduğunu kanıtladığını söyledi ve Avrupa’nın sanayiyi, istihdamı ve kritik değer zincirlerini kıtada tutarken emisyonları azaltmanın yollarını bulması gerektiğini vurguladı. Støre, projenin hem bilimsel hem de ticari açıdan uygulanabilir olduğunu belirtirken, Norveç’in kamu desteği olmadan hayata geçirilemeyeceğini de kabul etti. Hoekstra ise daha sert bir ton kullanarak “1,5 derece artık tarihe karıştı, 1,8 derecelik bir dünyaya doğru ilerliyoruz” dedi ve Avrupa’nın bu tür tesislerden çok daha fazlasına ihtiyaç duyacağını söyledi.

Büyük Resimde Yeterli mi? Ölçek Tartışması ve Eleştiriler

Tesis, Hollanda’nın 2022 yılı toplam emisyonlarının yaklaşık yüzde 0,5’ine eşdeğer CO2 yakalayacak. AB’nin Net Sıfır Sanayi Yasası, 2030’a kadar yılda en az 50 milyon ton CO2 enjeksiyon kapasitesi hedefliyor; Sluiskil bu hedefin yalnızca yüzde 1,6’sına karşılık geliyor. Küresel ölçekte de tablo benzer: Uluslararası Enerji Ajansı’na göre dünyada aktif 77 karbon yakalama tesisi yılda toplam 64 milyon ton CO2 yakalıyor, oysa 2050 hedefine ulaşmak için bu kapasitenin 119 kat artması gerekiyor. Eleştirmenler de sessiz değil: Oil Change International, 2023’te küresel CCS kapasitesinin yaklaşık yüzde 80’inin kalıcı depolama yerine artırılmış petrol geri kazanımında kullanıldığını raporladı. Destekçiler ise teknolojinin, düşük karbonlu alternatifi henüz bulunmayan gübre, çimento ve çelik gibi sektörler için vazgeçilmez olduğunu savunuyor.