Çin, süper bilgisayar yarışında yeniden liderliği ele geçirdi. Salı günü açıklanan Top500 sıralamasına göre Shenzhen’de bulunan LineShine adlı süper bilgisayar, ABD’nin uzun süredir zirvede yer alan El Capitan sistemini geride bırakarak dünyanın en güçlü bilgisayarı oldu.

Bu sonuç, Çin’in 2017’den bu yana ilk kez Top500 listesinin zirvesine yerleşmesi anlamına geliyor. Teknolojik kapasitenin önemli göstergelerinden biri olarak kabul edilen sıralamada LineShine, listeye ilk girişinde doğrudan birinci sıraya yükseldi.

CPU Tabanlı Yapısıyla Dikkat Çekiyor

LineShine’ı benzerlerinden ayıran en önemli özelliklerden biri, yapay zekâ uygulamalarında yaygın olarak tercih edilen grafik işlemciler (GPU) yerine tamamen geleneksel merkezi işlemcilerle (CPU) çalışması. Son yıllarda birçok yüksek performanslı sistem, özellikle yapay zekâ ve büyük veri uygulamalarında GPU tabanlı mimarilere yönelirken, LineShine’ın CPU odaklı yapısıyla zirveye ulaşması dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Top500 verilerine göre sistemin çalışması için yaklaşık 42,2 megavat elektrik gerekiyor.

Süper bilgisayarlar, sıradan bilgisayarlara kıyasla binlerce kat daha yüksek işlem gücü sunarak bilimsel ve teknolojik araştırmaların temel araçlarından biri haline geliyor. Bu sistemler; yeni ilaçların geliştirilmesi, hastalıkların araştırılması, iklim değişikliğinin etkilerinin modellenmesi, hava durumu tahminleri, karmaşık mühendislik projelerinin simülasyonu ve temel bilim çalışmaları gibi birçok alanda kullanılıyor. Ayrıca bazı ülkeler tarafından nükleer simülasyonlar, savunma teknolojileri ve ileri düzey araştırma projelerinde de değerlendiriliyor. LineShine’ın ulaştığı performans seviyesi, yüksek performanslı bilgi işlem alanındaki rekabetin yalnızca yapay zekâ uygulamalarıyla sınırlı olmadığını, bilimsel araştırmalardan endüstriyel inovasyona kadar geniş bir kullanım alanını kapsadığını gösteriyor.

Saniyede 2 Kentilyondan Fazla Hesaplama

Top500 projesinde görev alan araştırmacıların açıkladığı verilere göre Çin Ulusal Süper Bilgisayar Merkezi bünyesinde çalışan LineShine, 2,198 eksaflop işlem gücüne ulaştı. Bu performans, sistemin saniyede 2 kentilyondan fazla hesaplama gerçekleştirebildiği anlamına geliyor.

Bir önceki listenin lideri olan El Capitan ise ikinci sıraya geriledi. Kaliforniya’daki Lawrence Livermore Ulusal Laboratuvarı’nda bulunan sistemi, Tennessee ve Illinois eyaletlerindeki diğer ABD süper bilgisayarları takip etti. Almanya’nın Jupiter süper bilgisayarı ise beşinci sırada yer aldı. İlk beşte bulunan sistemlerin tamamı, kamuya açık olarak doğrulanmış eksa ölçekli bilgisayarlar arasında bulunuyor.

Avrupa ve Asya Rekabeti Sürüyor

Top500 listesinin ilk 10 sırasında Çin ve ABD’nin yanı sıra İtalya, İsviçre ve Japonya’dan süper bilgisayarlar da yer alıyor. Bu tablo, yüksek performanslı bilgi işlem alanında rekabetin yalnızca iki ülke arasında yaşanmadığını, Avrupa ve Asya’daki birçok ülkenin de bu alana ciddi yatırımlar yaptığını ortaya koyuyor.

Birleşik Krallık ise Top500 listesinde toplam 11 sistemle temsil ediliyor. Ülkenin en yüksek sıradaki süper bilgisayarı olan Bristol Üniversitesi bünyesindeki Isambard-AI, son sıralamada iki basamak gerileyerek 11’inci sıraya yerleşti. Nvidia’nın 5.400 adet gelişmiş işlemcisiyle donatılan sistem, özellikle yapay zekâ çalışmaları, bilimsel simülasyonlar ve büyük ölçekli veri analizleri için kullanılıyor. Isambard-AI, Birleşik Krallık’ın yapay zekâ ve yüksek performanslı bilgi işlem kapasitesini artırmaya yönelik yatırımlarının önemli bir parçası olarak görülüyor.

Avustralya da küresel süper bilgisayar yarışında yer almaya devam ediyor. Ülkedeki dört sistem arasında en yüksek performansı sergileyen Setonix, Top500 sıralamasında 86’ncı sırada bulunuyor. Batı Avustralya’da faaliyet gösteren sistem; iklim araştırmaları, enerji projeleri, mühendislik çalışmaları ve bilimsel modelleme gibi alanlarda araştırmacılara hizmet veriyor. Her ne kadar dünyanın en güçlü sistemleriyle aynı ligde yer almasa da Setonix, Avustralya’nın yüksek performanslı hesaplama altyapısının merkezinde bulunan stratejik bir kaynak olarak değerlendiriliyor.

Yapay Zekâ İçin Dev Yatırımlar Geliyor

Süper bilgisayar yarışının yalnızca mevcut performansla sınırlı kalmayacağı görülüyor. Avrupa Birliği geçen yıl, yeni nesil yapay zekâ modellerinin geliştirilmesi amacıyla 20 milyar avroluk bir yatırım planı açıkladı.

“Yapay zekâ gigafabrikaları” olarak tanımlanan bu merkezlerin sağlık, biyoteknoloji, robotik, sanayi ve bilimsel araştırmalar gibi alanlarda büyük ölçekli projelere ev sahipliği yapması hedefleniyor.

AB strateji belgelerine göre günümüzdeki en güçlü yapay zekâ merkezleri yaklaşık 25 bin gelişmiş işlemciye sahipken, gelecekte kurulacak gigafabrikaların 100 binden fazla yapay zekâ işlemcisiyle çalışması planlanıyor.

Ancak bu gelişmeler enerji tüketimi tartışmalarını da beraberinde getiriyor. Yüksek performanslı veri merkezlerinin büyük miktarda elektrik ve soğutma suyu gerektirmesi nedeniyle çevre örgütleri, bu tesislerin iklim hedefleri üzerinde baskı oluşturabileceği uyarısında bulunuyor.

Buna karşın Avrupa Birliği yetkilileri, yeni nesil yapay zekâ merkezlerinin mümkün olduğunca yenilenebilir enerji kaynaklarıyla çalıştırılmasını ve kullanılan suyun geri dönüştürülmesini hedeflediklerini belirtiyor.

Derleyen: Yağmur Saatcı