Her geçen gün artan dijitalleşme olgusu, tüketim pratiklerimizden oy verme tercihlerimize kadar sosyal ve politik alışkanlıklarımıza farklı düzeylerde etki ederek onları dönüştürüyor. Başka bir deyişle internet tabanlı teknolojik yeniliklerin, hayatımızın hemen her alanında radikal değişimler yarattığını söyleyebiliriz.
İnternetin nabzını tutarak her yıl dijital verilere dair en kapsamlı global raporları sunan We Are Social ve Meltwater, yaptığı araştırmalar ile dijitalleşmenin farklı yönlerini ortaya koyarak internet teknolojilerinin hayatımızda kapladığı yeri ve rolü, istatistiklerle gözler önüne seriyor. Dinamik gelişimin sonuçlarını bizlerle paylaşan bu şirketlerin Dijital 2023 Küresel Genel Bakış Raporu, küresel olarak tipik bir internet kullanıcısının ortalama günlük internet kullanımında önceki yıla göre yaklaşık %5 oranında bir düşüş gerçekleştiğini ortaya koyuyor. Verilerin analizi, bize insanların nicelikten çok niteliğe odaklanarak daha bilinçli ve amaçlarına daha uygun internet kullanımı peşinde olduklarını gösteriyor.
Rapora göre Dünya’da 5,16 milyar kişi internet kullanıcısı iken 4,76 milyar kişi de sosyal medya kullanıcısı. Geçtiğimiz sene, sosyal medyaya katılan yeni kullanıcı sayısı ise 137 milyon. Peki bu rakamlar bize ne anlatıyor? İnternetin, hayatımızı aslında bir nevi ele geçirdiğini mi yoksa sosyal medyanın bizler için vazgeçilmez yeni bir ‘‘Dünya’’ olduğunu mu?
Raporu detaylıca incelediğimizde Türkiye’ye dair epey çarpıcı ve ilginç istatistikler görüyoruz. Türkiye, Instagram’ın mobil uygulaması kullanımında dünya çapında birinci sırada geliyor. Bu hayli yüksek bir oran. Üzerinde düşünmemiz ve sorgulamamız gereken bir veri. Peki, Instagram’ı niçin bu kadar çok kullanıyoruz? Üstelik dünya genelinde birinciliği kaptırmayacak kadar çok! Yapacak bir aktivite mi bulamıyoruz yoksa iletişim kurma şeklimiz, topyekûn sosyal ortamlara mı taşındı? Elbette bu birincilikte, yaşanan pandemi sürecinin payından söz etmemek olmaz. Zira pandemi döneminde evlere kapandık ve sosyal mecraları daha çok benimsedik. Bunun nedeni, benimsemek dışında çok bi’ seçeneğimizin olmayışıydı belki de. Kapalı ortamlarda kaldıkça yüz yüze iletişimin giderek zorlaşması, insanların sosyal mecralarda çok daha fazla zaman geçirmelerine ve etkileşimlerini bu yollarla sağlamalarına neden oldu. Sanırım hepimizin sorgulaması gereken bir soru var: ‘‘Bu birincilik, bize bir şeyler katıyor mu yoksa iletişimin en temel unsuru olan yüz yüze iletişimden bizi uzaklaştırıyor mu?’’ Bana soracak olursanız iyi tarafları olsa da bizi birbirimizden oldukça uzaklaştırıyor.
Ülkemize dair bir başka dikkat çekici veri ise kripto para sahipliğinde Dünya ortalamasını geçmiş olmamız. Nüfusun %27,1’inin kripto para sahibi olması, oldukça göze çarpan bir veri. Yeniliklere aslında ne kadar açığız, değil mi? İroni bir tarafa, içinde bulunduğumuz toplumun ‘‘kolay yoldan para kazanma hırsı’’ ülkemize bu birinciliği kazandırdı kanaatimce. Ben bu eğilime, ekonomik açlığın sebep olduğu bir ‘‘yeniliğe kapılma furyası’’ diyorum. İnsanlar, ekonomik kaygılarından ötürü birikim yapmak ve ek gelir elde etmek için bu furyaya kapıldılar ve sonuç: Dünya genelinde birincilik ama aynı zamanda ‘‘maddi kayıp’’ vakaları mı? Karşılaştığımız pek çok kripto para mağduru, bize bu sorunun cevabını veriyor aslında. Bu işten kazançlı çıkan da oldu muhakkak ancak çoğu kişi için konunun özeti: ‘‘Ne umduk ne bulduk!’’ olmuştur herhâlde.
İnternet üzerinden yapılan alışveriş verilerine baktığımızda ise Türkiye, Tayland ve Güney Kore’nin ardından üçüncü sırada yer alıyor. Uzun bir listede üçüncülüğü elde etmek takdire şayan bir başarı(!) Kapitalizmin bizi tüketim toplumuna dönüştürmesinin başarısı! Nasıl oldu da bu kadar çok tüketmeye başladık? Kuşkusuz, bu tüketim çılgınlığı pandemi ile birlikte zirve yaptı. Evde kaldıkça can sıkıntısından kendimizi alışverişe adar olduk. İhtiyacımızın olup olmamasına bakmaksızın para harcamaya, bu şekilde kendimizi iyi hissetmeye alışır olduk. Bir yandan oturduğumuz yerden istediklerimizin ayağımıza gelmesi bizi bu rahatlığa alıştırırken ve hepimiz bunun tadına varmışken bu keyiften vazgeçemez olduk. Artık internet kullanmayı bilen toplumun büyük çoğunluğu, AVM’lere ve marketlere gidip alışveriş yapmaktansa online alışverişin konforundan kendini alamadı.
İletişim biçimimiz ve tüketim alışkanlıklarımız gibi yaşam tarzımız da dijital yeniliklerle birlikte hızla değişiyor. Tabii, alışkanlıklarımız dönüştükçe bizler de dönüşüyoruz hâliyle. Peki ama neye? Bunu da bizlere yaşadığımız çağın paradigmaları gösterecek.
