- Euclid misyonu, Avrupa Uzay Ajansı (ESA) tarafından başlatılarak karanlık madde ve karanlık enerjinin sırlarını ortaya çıkarmayı hedefleyen bir uzay teleskobunun fırlatılmasıyla gerçekleşti.
- Euclid, altı yıllık görev süresince gökyüzünün %36’sını tarayacak.
- Teleskop, evrenin büyük bir bölümünü inceleyerek karanlık madde ve karanlık enerjiyle ilgili bilinmeyenleri aydınlatacak bir karanlık enerji dedektörü olarak görev yapacak.
ESA tarafından başlatılan Euclid misyonu, karanlık madde ve karanlık enerjinin sırlarını ortaya çıkarmayı hedefleyen bir uzay teleskobunun fırlatılmasıyla gerçekleşti. 1,2 metrelik teleskobu ile 2,2 ton ağırlığındaki uzay aracı SpaceX Falcon 9 roketiyle uzaya gönderildi ve şu anda Güneş etrafındaki yörüngesine doğru yol alıyor.
Görevin başlangıçta Avrupa’nın Fransız Guyanası’ndaki uzay üssünden bir Rus Soyuz roketi kullanılarak fırlatılması planlanmıştı ancak Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından ESA ile Rusya arasındaki iş birliği durduruldu. Teleskop, bunun yerine Florida’daki Cape Canaveral Uzay Kuvvetleri İstasyonundan 1 Temmuz’da fırlatıldı.
Teleskop, James Webb Uzay Teleskobu ve diğer uzay teleskopları tarafından kullanılan L2, yani ikinci Lagrange noktası olarak adlandırılan bir yörüngeye yöneliyor. Bu yörünge, özellikle Euclid gibi evrenin son derece detaylı gözlemlerini toplamayı hedefleyen bir misyon için son derece önemli olan yüksek bir stabilite sunuyor. Euclid’in dört hafta içinde L2’ye varması bekleniyor. Ardından ekim ayı başında bilimsel gözlemlere başlamadan önce iki ay hazırlık yapması gerekiyor.
Euclid, evrenin geniş ve derin taramalarını gerçekleştirecek ve görüntüleri birleştirerek evrenin haritasını oluşturacak. Bu sayede, var olan her şeyin yaklaşık %27’sini oluşturan karanlık madde ve evrenin yaklaşık %68’ini oluşturan karanlık enerji gibi iki gizemli kavram hakkında bilgi edinmemize yardımcı olacak. Gözlemleyebildiğimiz her atom, molekül ve madde parçası geri kalan %5’lik küçük bir kısmı oluşturuyor.
ESA Euclid proje yöneticisi Giuseppe Racca bir basın sunumunda, “Kozmoloji yapmak ve evrenin tamamını gözlemlemek istiyorsanız büyük bir araştırma yapmanız gerekiyor. Euclid, çok kısa bir süre içinde gözlemlenebilen ve evrenin çoğunu kapsayacak şekilde geniş açılı bir teleskopla özel olarak tasarlanmıştır.” dedi.
Euclid teleskobu, altı yıllık görevi süresince gökyüzünün %36’sını inceleyecek ve bu kadar geniş bir alanı gözlemlemek için teleskobun çok geniş bir görüş alanına sahip olması gerekiyor. Euclid’in durumunda görüş alanı Ay’ın 2,5 katı büyüklüğünde.
Euclid, gökyüzünün üçte birini tarayacak bunun sebebi, diğer gökyüzü bölgelerinde uzak galaksileri görmenin imkânsız olması. Çünkü bu uzak nesneler, kendi galaksimizdeki daha yakın yıldızlar ve tozlar tarafından engelleniyor.
Euclid iki araca sahip olacak. Biri görünür ışık dalga boyunda çalışan VISible aleti (VIS), diğeri ise yakın kızılötesinde çalışan Near-Infrared Spectrometer and Photometer (NISP). Her iki araçtan elde edilen gözlemler birleştirilerek evrendeki görünür maddenin dağılımını gösteren 3 boyutlu bir harita oluşturmak için kullanılabilecek.
Euclid tarafından karanlık enerji ve karanlık maddeyi incelemek için kullanılan iki ana yöntem, zayıf mercekleme ve galaksi kümelenmesi olacak.
Kütleçekimsel merceklenme, galaksiler veya galaksi kümeleri gibi çok büyük nesnelerin kütleçekiminin uzay zamanı bükerek bir büyüteç gibi hareket ettiği ve ön plandaki nesnenin arkasındaki uzak nesnelerden gelen ışığı değiştirdiği bir etki. Bu mercekleme etkisinin ne kadar güçlü olduğunu görerek bilim insanları, ön plandaki nesnenin kütlesini hesaplayabilir ve bu hesaplanan kütleyi ön planda olan galaksideki görünür maddenin kütlesiyle karşılaştırabilirler. Hesaplanan ve gözlemlenen kütleler arasında büyük bir fark varsa bu, ön planda büyük miktarda karanlık maddenin varlığına işaret ediyor.
Diğer etki olan galaksi kümelenmesi, galaksilerin evrende üç boyutlu olarak nasıl dağıldığını ifade ediyor. Evren, genişledikçe galaksiler bizden uzaklaşıyor ve bu da kırmızıya kaymaya neden oluyor. Bilim insanları, baryon akustik salınımları adı verilen bir fenomeni kullanarak bir galaksinin gerçek uzaklığını kırmızıya kaymasıyla karşılaştırabilir ve bu da evrenin ne kadar hızlı genişlediğini gösterebilir.
Bu yöntemler bir araya geldiğinde, kozmologların karanlık madde ve karanlık enerji hakkında daha önce hiç olmadığı kadar çok şey öğrenmelerine yardımcı olacak. Verileri toplamak için Euclid, görevi boyunca 12 milyar nesneden yaklaşık 1 milyon görüntü alacak.
Derleyen: Ayça Ayaz
