- NASA bilim insanları, bir süredir küçülüyor izlenimi veren bazı gezegenler üzerinde kafa yoruyor. Gezegenlerin bu durumunun sebebinin radyasyon olabileceği iddia edildi.
- Bilim insanları bunun nedeninin bazı alt-Neptün kategorisindeki gezegenlerin atmosferlerini kaybederek bir “süper-Dünya” kadar küçülene dek boyut aralıklarında hızlanma olduğunu düşünüyorlar.
- İncelenen 100 milyon yıldan daha yaşlı yıldız kümelerindeki gezegenlerin ev sahibi yıldızlarla neredeyse aynı yaşta olduğu düşünüldüğünden, bu kümelere ait gezegenler “foto-buharlaşma” yaşayabilecek kadar yaşlı, ancak çekirdek kaynaklı kütle kaybı yaşamayacak kadar genç olabilir.
NASA bilim insanları bir süredir küçülüyor izlenimi vermekte olan bazı gezegenler üzerinde kafa yoruyor. Gezegenlerin bu durumunun sebebi radyasyon olabilir.
Güneş sistemimizin ötesinde çeşitli gezegenler mevcut. “Ötegezegen” olarak adlandırılan yabancı gezegenler; Jüpiter gibi gaz kütlesi bulunanlar, Dünya büyüklüğündeki kayalıklar ve hatta pamuk şeker yoğunluğuna sahip “süper yumuşak kayalar” olabilir.
Ancak Dünya’nın yaklaşık 1,5-2 katı genişliğindeki gezegenlerin bulunması gereken yerde gizemli bir boşluk bulunmakta.
NASA’nın keşfettiği 5.000’den fazla ötegezegen arasında çok sayıda “süper Dünya” (gezegenimizin 1,6 katı kadar genişliğinde) ve çok sayıda “alt Neptün” (Dünya çapının yaklaşık iki ila dört katı büyüklükte) olmasına rağmen bunların arasında neredeyse hiç gezegen yok.
Caltech’te araştırmacı bilim insanı ve NASA Dış Gezegen Arşivi’nin bilim lideri Jessie Christiansen, çarşamba günü yaptığı basın açıklamasında, “Ötegezegen bilimcileri artık bu boşluğun bir tesadüf olmadığını söylemek için yeterli veriye sahipler. Gezegenlerin bu boyuta ulaşmasını ve/veya bu boyutta kalmasını engelleyen bir şeyler var.” diyor.
Bilim insanları bunun nedeninin bazı alt-Neptün kategorisindeki gezegenlerin atmosferlerini kaybederek bir süper-Dünya kadar küçülene dek boyut aralıklarında hızlanmaları olduğunu düşünüyorlar.
Christiansen’in son araştırması, gezegenlerin çekirdeklerinden gelen radyasyonun atmosferlerini uzaya doğru itmesinden dolayı bu dünyaların küçüldüğünü öne sürüyor.
The Astronomical Journal’da yayımlanan çalışma, kayıp ötegezegenlerin gizemini çözebilir. Gezegenlerin kendileri atmosferlerini uzağa itiyor olabilir. Küçülen ötegezegenler, atmosferlerini yakın tutacak kütleden (ve dolayısıyla yer çekiminden) yoksun olabilirler.
Bununla birlikte, atmosfer kaybına neden olan mekanizma belirsizliğini korumakta.
Açıklamaya göre yeni çalışma, bilim insanlarının “çekirdek destekli kütle kaybı” olarak adlandırdığı bir hipotezi destekliyor. Hipoteze göre bir gezegenin çekirdeği, radyasyon yayarak kendi atmosferini alttan baskılayarak itiyor ve zamanla gezegenden ayrılmasına neden oluyor.
“Foto-buharlaşma” olarak adlandırılan bir diğer hipotez ise bir gezegenin atmosferinin ev sahibi olan yıldızın radyasyonu tarafından dağıtıldığını söylüyor.
Ancak foto-buharlaşmanın bir gezegen 100 milyon yaşına geldiğinde gerçekleştiği düşünülüyor ve çekirdeğe bağlı kütle kaybının gezegenin bir milyarıncı yaşına daha yakın bir zamanda gerçekleşebileceği belirtiliyor.
Christiansen’in ekibi, her iki hipotezi test etmek için NASA’nın emekli Kepler Uzay Teleskobu’ndan gelen verilere baktı.
Araştırmacılar 100 milyon yıldan daha yaşlı yıldız kümelerini incelediler. Gezegenlerin ev sahibi yıldızlarla neredeyse aynı yaşta olduğu düşünüldüğünden bu kümelere ait gezegenler, foto-buharlaşma yaşayabilecek kadar yaşlı olsa da çekirdek kaynaklı kütle kaybı yaşayacak kadar yaşlı olmayabilir.
Bilim insanları, buradaki gezegenlerin çoğunun atmosferlerini koruduğunu ve çekirdek kaynaklı kütle kaybının nihai atmosfer kaybından daha olası bir nedeni olduğunu buldular.
Christiansen, eskiden Twitter olarak bilinen “X” platformunda, temmuz ayında çevrim içi olarak yayımlanan bir Harvard değerlendirmesinin bağlantısını paylaşarak, “Ancak, son çalışmalar her iki sürecin de işlediği devam eden bir kütle kaybı dizisine işaret ediyor.” diye yazdı.
Christiansen’in bültende yer alan açıklamasına göre çalışmaları henüz bitmedi. Özellikle de ötegezegenlere ilişkin anlayışımız zamanla gelişeceği için daha farklı sonuçlar ile de karşılaşılabilir.
Bu makale ilk olarak Business Insider tarafından yayımlandı.
Derleyen: Burçin Bağatur
