• Pek çok gıdada tatlandırıcı olarak kullanılan aspartamın, anksiyeteye yol açtığı keşfedildi.
• Fareler ile yapılan deneyde, suyuna aspartam katılan farelerin gerginlik seviyelerinin arttığı gözlemlendi.
• Çalışmayla ilgili asıl dikkat çekici nokta ise aspartamın sebep olduğu anksiyetenin kendisinden sonraki iki nesli dâhi etkileyebildiği oldu.

ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından 1981 yılında onaylanan aspartam, düşük kalorili yiyecek ve içeceklerde yaygın olarak kullanılıyor. Aspartam bugün, yetişkinler ve çocuklar tarafından tüketilen yaklaşık 5.000 farklı üründe bulunuyor.

Bir grup fareye, FDA’nın insanlar için önerdiği günlük maksimum miktarın %15’ine eşdeğer aspartam içeren suya, serbest erişim izni verildiğinde, özel olarak tasarlanmış ruh hali testlerinde genellikle daha endişeli davranışlar sergiledikleri gözlemlendi. Asıl şaşırtıcı olan ise bu etkilerin hayvanların yavrularında iki nesle kadar görülebilmesiydi. ABD’deki Florida Eyalet Üniversitesinden sinir bilimci Pradeep Bhide, “Bu çalışmanın gösterdiği şey, çevresel faktörlere geri dönüp bakmamız gerektiği. Çünkü bugün gördüklerimiz sadece bugün olanlar değil, iki nesil önce ve belki daha da uzun süre önce olanlar.” dedi.

Anksiyete, birkaç fare nesli üzerinde çeşitli labirent testleriyle ölçüldü. Araştırmacılar ayrıca doku genlerinin nasıl değiştiğini görmek için sinir sistemlerinin önemli kısımlarında RNA dizilimi gerçekleştirdi. Araştırmacılar, yapılan çalışma sonucu beynin anksiyetenin düzenlenmesiyle ilişkili bir bölümü olan amigdalada önemli değişiklikler buldu. Farelerde anksiyete benzeri davranışlar insanlardaki gergin ruh hallerinin benzeri olma özelliğine sahip. Araştırmacılar hayvan davranışlarında bulunan gen aktivitesindeki değişikliklerle ilgili hareketler gözlemledi. Florida Eyalet Üniversitesinde yüksek lisans araştırma görevlisi olan Sara Jones, “Bu, hiçbirimizin göreceğimizi tahmin etmediği kadar güçlü bir anksiyete benzeri özellik.” dedi.

Araştırma, aynı ekibin nikotin tüketiminin fare davranışı üzerindeki nesilden nesile geçen etkilerine ilişkin daha önceki çalışmalarının devamı niteliğinde. Nikotinin etkileri de fare sperm hücrelerinin genlerindeki epigenetik değişiklikler nedeniyle nesilden nesile aktarılabiliyor. Ekip, aspartamda da benzer bir şey olabileceğini öne sürüyor. Başka bir deyişle, risk altında olanlar sadece yapay tatlandırıcı tüketenler değil, aynı zamanda onların çocukları ve çocuklarının çocukları da olabilir. Bunun nasıl olabileceği henüz tam olarak anlaşılamadı. Yine de bu sonuçlara dayanarak Jones, Bhide ve meslektaşları dikkatli olunması çağrısında bulunuyor. Geçmişte yapılan araştırmalar yapay tatlandırıcıların kansere, bağırsak bakterilerindeki değişikliklere ve glikoz intoleransına yol açtığını bulmuşlardı. Anksiyete de şimdi dikkate alınması gereken bir başka konu oldu.

Derleyen: Fatma Ebrar Tuncel