SEMICON Taiwan ticaret fuarında bir araya gelen Tayvanlı yetkililer, adanın çip üretimindeki küresel liderliğini artık açıkça bir diplomasi aracına dönüştürdüğünü gösterdi. Cumhurbaşkanı Lai Ching-te’nin demokrasi vurgusundan TSMC’nin devasa Arizona yatırımına uzanan gelişmeler, yarı iletken gücünün uluslararası ilişkilerde ne denli belirleyici hale geldiğini ortaya koyuyor.

Ticaret Fuarı Diplomasi Sahnesine Dönüştü

Reuters’ın haberine göre Tayvan, geçen hafta düzenlenen SEMICON Taiwan fuarında “çip diplomasisi kaslarını esnetti.” Cumhurbaşkanı Lai Ching-te, fuar kapsamında düzenlenen iki ayrı etkinlikte Tayvanlı şirketlerin küresel ölçekte genişlemesinin “dayanıklılığın ortak refahı yaratması” amacı taşıdığını söyleyerek adanın çip alanındaki gücünün demokrasi ve hukukun üstünlüğüne dayandığını vurguladı. Ekonomi Bakanı Kung Ming-hsin ise Tayvanlı şirketlerin ABD’ye ek 20 milyar dolarlık yeni yatırım planladığını duyurdu. Bu hamle, Washington’ın baskısının gölgesinde gerçekleşti: ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick, üretimini Amerika’da yapmayan çip şirketlerine yönelik tarifelerin gündeme gelebileceğini söylemişti. Buna karşın Taipei’deki üst düzey bir Amerikan diplomat, ABD-Tayvan ilişkisinin “hiç bu kadar güçlü olmadığını” belirtti.

265 Milyar Dolar ve Büyümeye Devam Ediyor

TSMC’nin Arizona’daki yatırım taahhüdü, 2020’de açıklandığında 12 milyar dolar seviyesindeydi. Bu rakam Mart 2025’te 165 milyar dolara yükseldi, ardından şirketin dört ek 2 nanometre fabrika inşa etme planını açıklamasıyla Temmuz 2026’da 265 milyar dolara ulaştı. Arizona Ticaret Kurumu’na göre yatırım artık 10 fabrika, iki ileri paketleme tesisi ve bir araştırma-geliştirme merkezini kapsıyor. Bu dev yatırım, Ocak 2026’da imzalanan ve Tayvanlı şirketlerin indirimli ihracat tarifeleri karşılığında ABD’ye 250 milyar dolarlık yeni yatırım taahhüdünde bulunduğu daha kapsamlı bir ticaret anlaşmasının parçası olarak öne çıkıyor. Uzmanlar, bu tempoyla büyümenin küresel çip tedarik zincirinin ağırlık merkezini yeniden şekillendirdiğine dikkat çekiyor.

Avrupa ve Japonya da Yarışa Katılıyor

Avrupa Birliği, üçüncü ülkelerdeki çip tedarikçilerine bağımlılığı azaltmak amacıyla Haziran 2026’da tanıtılan Chips Act 2.0 teklifini sunmak üzere bir komisyon yetkilisini SEMICON Taiwan’a gönderdi. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, “Hastanelerimizi ayakta tutan, enerji şebekelerimizi istikrarlı kılan ve hizmetlerimizi güvende tutan teknolojiler için başkalarına bağımlı olmayı göze alamayız” dedi. Japonya da bağlarını genişletti: TSMC’nin Kumamoto’da Sony ile kurduğu ortak girişimin yeni nesil görüntü sensörleri üretmesi ve 2029’da seri üretime geçmesi bekleniyor. Uluslararası Ticaret İdaresi verilerine göre lider teknoloji çip üretiminin yüzde doksanından fazlasını elinde bulunduran Tayvan, bu avantajı Pekin’in adayı uluslararası arenada yalnızlaştırma çabalarına karşı diplomatik bir güvence olarak kullanıyor.