Yapay zeka altyapısına yönelik talep hızla büyürken, veri merkezi geliştiricileri dünya genelinde giderek sertleşen bir muhalefetle karşı karşıya kalıyor. Güney Afrika’dan Birleşik Krallık’a, ABD Kongresi koridorlarına kadar topluluklar ve sivil toplum kuruluşları, sektörün su, arazi ve elektrik tüketimindeki hızlı artışa karşı seslerini yükseltiyor. Projeksiyonlara göre veri merkezlerinin küresel su kullanımı 2030 yılına kadar yıllık 1,2 trilyon litreye ulaşabilir.

Küresel Ölçekte Büyüyen Muhalefet

Güney Afrika’da beş sivil toplum kuruluşu, ülkenin hızla genişleyen veri merkezi sektörünün çevresel ve ekonomik etkilerini araştırması için Güney Afrika İnsan Hakları Komisyonu’na başvurdu. Komisyon, Mayıs ayında başlattığı kamuoyu görüşü sürecinde 250’den fazla başvuru aldığını duyurdu. Sürece öncülük eden Dr. Eileen Carter, temel kaygının elektrik ve su talebi, arazi kullanımı ile çevresel etkilere ilişkin bilgilerin şeffaflığı olduğunu belirtiyor. 2018’de ciddi bir su krizinin eşiğinden dönen Cape Town’da planlanan, 160 megavatlık elektrik ihtiyacı bulunan hiperölçekli bir Equinix tesisi özellikle sert eleştiri topluyor. Birleşik Krallık’ta ise Bristol’ün Avonmouth bölgesine planlanan 40 megavatlık bir yapay zeka veri merkezine 3.000’den fazla itiraz dilekçesi verildi; ülke genelindeki kuraklık koşulları tepkiyi daha da güçlendirdi.

Yasal Adımlar ve Akademik Çözüm Arayışları

Amerika Birleşik Devletleri’nde Microsoft, veri merkezlerinin şebeke bağlantı maliyetlerinin diğer elektrik abonelerine yansıtılmasını önleyecek Su Maliyeti Hesap Verebilirlik Yasası’nı destekliyor; bu adım, yerel su kaynaklarına ve elektrik faturalarına yönelik artan kaygıyı yansıtıyor. Akademik cephede de çözüm arayışları sürüyor: SUNY New Paltz’daki öğrenciler, veri merkezi su tüketimini yüzde 85’e kadar azaltabileceğini öne sürdükleri 3D baskılı bir soğutma cihazı geliştirdi. Prototip, sektörün su ayak izini küçültmeyi hedefleyen bir yaz araştırma programından çıktı. Bristol’deki proje geliştiricisi Rivington Energy ise kapalı döngü soğutma sistemiyle minimum su ihtiyacı olacağını savunuyor; ancak İngiltere Çevre Ajansı taşkın riski ve su kirliliğine dair endişelerini resmi olarak dile getirdi.

Sorunun Boyutu Giderek Büyüyor

Hitachi Energy’nin aktardığı Goldman Sachs tahminlerine göre, yapay zeka iş yüklerinin 2030 yılına kadar veri merkezi enerji talebini yüzde 160 oranında artırması bekleniyor. Uluslararası Enerji Ajansı ise aynı dönemde su kıtlığı yaşanan bölgelerdeki inşaat faaliyetlerinin yüzde 63 artacağını öngörüyor. Kuzey Carolina Eyalet Üniversitesi’nden hidroloji uzmanı Matthias Sprenger, giderek daha değişken hale gelen bir su sistemine sürekli, büyük ve esnek olmayan yeni bir talep eklendiğini vurguluyor. Sprenger, yeraltı suyu seviyelerindeki düşüşler ölçülebilir hale geldiğinde altyapının ve beraberinde getirdiği su talebinin artık kalıcı olarak yerleşmiş olacağı konusunda uyarıyor.