Bilim dünyasında yaşanan gelişmeler ile teknoloji-insanoğlu arasındaki bağ her geçen yıl kuvvetleniyor. Bu bağın daha da güçlenmesiyle birlikte teknoloji artık hayatımızın önemli yerinde. 2023 yılında bizi bekleyen olası yenilikleri sizin için derledik.

5 Aralık Pazartesi günü fizik dünyasına ve ötesine şok dalgaları gönderen bir deney ile gezegendeki en güçlü lazer, Kaliforniya’daki Lawrence Livermore Ulusal Laboratuvarı’nda (LLNL) hayata geçti.

Lazer, karabiber tanesi büyüklüğündeki bir yakıt kapsülünü hedef alarak, güneşe güç sağlayan reaksiyon olan füzyon reaksiyonunu ateşleyen sıcaklık ve basıncı yarattı.

Ulusal Ateşleme Tesisi (NIF) daha önce bu tür deneyler yapmıştı, ancak bu sefer reaksiyondan çıkan enerji, onu tetiklemek için kullanılan lazer gücünden daha fazlaydı. Bu, füzyon araştırmacıları için bir dönüm noktasıydı. Füzyon reaktörleri, kullanabileceğimiz elektriği üretmekten hâlâ çok uzakta olsa da, bu durum fiziğin bir işe yaradığını gösteriyor.

Lawrence Livermore Ulusal Laboratuvarı (LLNL) direktörü Kim Budil konu hakkında şu açıklamada bulundu: “Dünyada devrim yaratabilecek temiz bir enerji kaynağına yönelik ilk geçici adımları attık.”

Bir füzyon reaktörü; az miktarda yakıta ihtiyaç duyacak, herhangi bir sera gazı üretmeyecek ve mevcut nükleer reaktörleri bu kadar sevilmeyen hale getiren çok az radyoaktif atık bırakma vaadinde bulunuyor.

NIF’deki bu başarı, gelecekte ticari bir füzyon reaktörü inşa etmeyi planlayan onlarca özel şirketi teşvik edecek.

First Light Fusion Limited, 2011 yılında Nicholas Hawker tarafından kurulan Yarnton, Oxfordshire, Birleşik Krallık merkezli bir şirket. Şirket, füzyon koşulları yaratmanın yeni bir yolunu sunuyor.

Füzyon için gerekli yakıtı içeren özel olarak tasarlanmış bir hedefe saniyede 20 km’ye varan hızlarda küçük bir alüminyum disk fırlatır. Çarpışma anında hedef çökerek bir füzyon reaksiyonunu tetikleyebilecek devasa basınç dalgaları yaratır.

First Light, bu yöntemi kullanarak füzyona ulaştığını doğruladı. First Light Fusion’ın kurucusu Hawker şu ifadelerde bulundu: “2023’ün, esasen çok karmaşık ve önemli bir deneyden ticari füzyon enerjisine doğru çok gerçek ilerlemeler kaydetmeye doğru önemli bir stratejik geçiş yaptığımız yıl olacağına inanıyorum.”

2023 yılında ekip, çok daha büyük bir reaktör olan Makine 4 üzerinde çalışmaya başlayacak. Bunun füzyondaki sihirli engeli de kıracağı ve enerjinin içeri girmesinden daha fazla dışarı enerji çıkaracağı umuluyor.

Dikey İniş-Kalkış Yapabilen Hava Araçları

Helikopter gibi havalanıp inebilen, ancak gürültüsüz, masrafsız ve emisyonsuz bir uçak hayal edin. eVTOL (Electric Vertical Takeoff and Landing Vehicles) uçağı; yani yeni nesil, elektrikli tahrik sistemlerine sahip, dikey iniş-kalkış yapabilen bir hava aracı geliştiriyor. Hava otobüsü olarak nitelendirilen uçak, devasa bir gözyaşı şeklinde bir gövdeye sahip. Firmalar, elektrik motorlarının çalıştırılması ve bakımı helikopter motorlarından daha ucuz olduğu için eVTOL uçağının uçuş maliyetini azaltabileceğini savunuyor. Buna ek olarak, uçaklarının sessiz ve emisyonsuz olduğunu ifade ediyorlar.

Bristol merkezli Vertical Aerospace, bu yeni sektörde lider olmayı hedefleyen bir firma. Firmaya ait VX4 aracı, ilk kez bu yılın başlarında havalandı. İlk uçuş için yere bağlıydı ve sadece on dakika havada kaldı. Ancak asıl ilerleme 2023’te bir dizi test uçuşuyla gelecek. Uçak, dikey kalkıştan ileri uçuşa geçecek ve daha yüksek irtifalarda ve daha yüksek hızlarda uçacak. Firmanın asıl amacı da 2025 yılında VX4’ün yolcu taşıma sertifikasını almak. Vertical Aerospace, aynı zamanda uçakları test eden çok sayıda başka eVTOL geliştiricisiyle de yarışıyor. Almanya merkezli Volocopter, VoloCity modelinin halka açık uçuş testlerini gelecek yıl planlıyor. Uçağı 2024 yılında sertifikalandırmayı ve ardından Singapur, Paris ve Roma’da hizmet vermeye başlamayı umuyor.

2023 yılında Lilium, eVTOL’un ilk üretim versiyonunu oluşturmayı planlıyor. Almanya merkezli olan Lilium, 2017’den beri beş prototip uçağı test etti.

Vertical Aerospace ve Volocopter gibi rotorları kullanmak yerine Lilium, dikey kaldırma ve ileri uçuş arasında sallanmak için uyum içinde eğilebilen 30 elektrikli jet kullanıyor.

Tüm bu projeler için en büyük engel, havacılık düzenleyicilerinden sertifika almak. Bu, yıllarca sürebilen titiz ve pahalı bir süreci kapsıyor. 

Cep Telefonu ile 5G Hızında Arama Yapmak

Zengin ülkelerde bile insanların cep telefonları için yeterli güç sinyali almanın imkânsız olduğu bazı alanlar bulunur. Teksas merkezli AST SpaceMobile, cep telefonu pazarındaki güç sinyali alma boşluğunu kapatmayı planlıyor.

AST Space Mobil, AT&T ve Vodafone da dâhil olmak üzere cep telefonu endüstrisindeki en büyük isimlerden bazılarının desteğiyle, bir cep telefonunun 5G hızlarında arama yapmak veya veri kullanmak için doğrudan bir uyduya bağlanmasını sağlayacak bir teknoloji geliştiriyor. Şirketin şu anda alçak dünya yörüngesinde bir test uydusu var ve 2023’te beş uydu daha fırlatmayı planlıyor. Muhtemelen 2024’te sürekli bir küresel hizmetle aralıklı kapsama kapasitesine sahip olacaklar. AST, makul bir fiyata sadece bir telefon kullanarak bağlanabilmenin rahatlığının büyük bir avantaj olacağını umuyor.

AST SpaceMobile’dan Scott Wisniewski, “Kapsam boşlukları ciddi bir sorun. Dolayısıyla bu da gerçekçi bir çözüm. İşte bu nedenle mobil şebeke operatörlerinden bu kadar çok destek aldık.” ifadelerini kullandı.

Derleyen: Tuğba Akkesen