Dünya genelindeki büyük buğday üretim bölgelerinde yaşanan su stresi, tarımsal arzı ve gıda piyasalarını daha kırılgan hale getiriyor. Aarhus Üniversitesi araştırmacılarının da yer aldığı çalışma, 2000-2021 dönemindeki küresel buğday fiyat hareketlerinin önemli bölümünün, aynı anda geniş alanları etkileyen kuraklıkla bağlantılı olduğunu gösteriyor.

Kuraklık, Buğday Fiyatlarındaki Dalgalanmanın Yüzde 74’ünü Açıklıyor

Araştırmaya göre şiddetli su kıtlığı, 2000-2021 yılları arasında küresel buğday fiyatlarında görülen yıllık dalgalanmaların yaklaşık yüzde 74’ünü açıklıyor. Araştırmacılar, ekili alanların bitkinin su stresine en hassas olduğu dönemlerde kuraklıktan ne ölçüde etkilendiğini izleyen yeni bir gösterge geliştirdi. Normal yıllarda dünya buğday ekim alanlarının yaklaşık yüzde 5’i ciddi su kıtlığıyla karşılaşıyor. Ancak 2000, 2010, 2012 ve 2020 gibi aşırı kurak yıllarda bu oran yüzde 15’in üzerine çıktı. Çalışma, yerel kuraklıkların küresel piyasalarda aynı anda yaşanması halinde fiyat baskısının hızla büyüdüğüne işaret ediyor.

Küresel Isınmada 3 Derece Eşiği Buğday Piyasasını Zorluyor

İklim modelleri, sıcaklık artışıyla birlikte kuraklıktan etkilenen buğday alanlarının genişleyeceğini öngörüyor. Araştırmada 2 derecelik küresel ısınma senaryosunda ortalama buğday fiyatı ton başına yaklaşık 273 dolar olarak hesaplandı. Isınmanın 3 dereceye ulaşması durumunda ise ortalama fiyatın 364 dolar seviyesine çıkabileceği belirtildi. Bu seviye, 2010’daki enflasyondan arındırılmış küresel buğday fiyatının yaklaşık üç katına karşılık geliyor. Araştırmacılar, buğdayın su kıtlığına verdiği fiyat tepkisinin mısıra kıyasla daha güçlü olduğunu, pirinçte ise benzer ölçekte net bir ilişki tespit edilmediğini aktardı.

Karadeniz’deki Riskler ve Su Stresi Gıda Güvenliğini Etkiliyor

Buğday piyasası, iklim kaynaklı risklerin yanı sıra lojistik ve jeopolitik gelişmelerin de baskısı altında bulunuyor. Uluslararası Gıda Politikası Araştırma Enstitüsü verilerine göre buğday fiyatları, kuraklık ve Karadeniz’deki deniz taşımacılığı aksaklıklarının etkisiyle 2026 başındaki seviyesine kıyasla son haftalarda yaklaşık yüzde 25 yükseldi. Çalışmanın başyazarı Miroslav Trnka’nın önceki araştırmaları, iklim değişikliğinin sınırlandırılamaması halinde yüzyıl sonunda mevcut buğday ekim alanlarının yüzde 60’ına kadarının eş zamanlı şiddetli su kıtlığı riskiyle karşılaşabileceğini gösteriyor. Bulgular, kuraklığın yalnızca bölgesel tarım sorunu değil, küresel gıda fiyatları ve arz güvenliği açısından da kritik bir risk olduğunu ortaya koyuyor.