Yapay zekâ destekli otomasyonun iş dünyasında yaratacağı dönüşüm hızlanırken, Microsoft’un kurucu ortağı Bill Gates yeni bir politika önerisi sundu. Gates, makinelerin yapabileceği bazı işlerin toplumsal tercih doğrultusunda insanlara ayrılabileceğini belirtti. Bu yaklaşım, yapay zekâ çağında istihdamı korumaya yönelik “insan rezervi” modeli olarak öne çıkıyor.

Yapay zekâ çağında insanlara ayrılmış meslekler

Bill Gates, GatesNotes’ta yayımladığı kapsamlı değerlendirmesinde, toplumların bazı işleri teknolojik olarak otomasyona uygun olsa bile insanlara bırakmayı seçebileceğini savundu. Bu yaklaşımı doğa koruma alanlarına benzeten Gates, ekonomik verimlilik uğruna tüm mesleklerin otomasyona açılmaması gerektiğini ifade etti.

Gates’in örnek verdiği alanlar arasında çocuk bakımı ve jüri üyeliği bulunuyor. Bu görevlerde empati, sorumluluk, etik değerlendirme ve insan ilişkilerinin belirleyici olduğunu vurguladı. Eğitim ve sağlık hizmetlerinin ise tamamen insanlara ayrılması yerine, yapay zekâ ile insan emeğinin birlikte çalıştığı hibrit modellerle sürdürülmesi gerektiğini belirtti. Gates’e göre işlerin en fazla yüzde 40’ı “insanlara ayrılmış” statüye alınabilir.

Geçici koruma ve yeniden beceri kazanımı

Öneri yalnızca kalıcı insan odaklı mesleklerden oluşmuyor. Gates, özellikle kariyerinin son dönemindeki ve yeni bir alana geçmesi zor olan çalışanlar için geçici koruma mekanizmaları da öneriyor. Bu modelde, yapay zekâ nedeniyle dönüşen sektörlerde çalışanların kısa sürede tamamen farklı mesleklere yönelmek zorunda kalmaması hedefleniyor.

Gates, hükümetlerin iş gücü piyasasındaki değişimi gerçekleşmeden önce izlemesi gerektiğini söylüyor. Ona göre çalışanların işten çıkarıldıktan veya düşük ücretli pozisyonlara sıkıştıktan sonra desteklenmesi yeterli olmayacak. Yeniden eğitim programları, geçiş gelirleri ve sektör bazlı istihdam politikaları, yapay zekâ dönüşümünün sosyal etkilerini azaltmak için erken aşamada devreye alınmalı.

Robot ve yapay zekâ vergisi gündemde

Gates, şirketlerin insan çalışanlar yerine yapay zekâ sistemleri ve robotları tercih etmesini teşvik eden mevcut vergi yapısının değiştirilmesi gerektiğini de savundu. İşverenlerin çalışanlar için bordro vergisi öderken, otomasyon yatırımlarını işletme gideri olarak yazabilmesi; teknolojiye dayalı iş gücü dönüşümünü hızlandıran unsurlardan biri olarak gösteriliyor.

Bu nedenle Gates, yapay zekâ token’ları ve robotların vergilendirilmesini öneriyor. Elde edilecek kamu gelirinin çalışanların yeniden eğitimi, sosyal güvenlik sistemleri ve geçiş desteği için kullanılabileceği belirtiliyor. Anthropic CEO’su Dario Amodei ile OpenAI’ın da otomasyonun ekonomik etkilerine karşı yapay zekâ şirketlerini veya otomatikleştirilmiş emeği hedefleyen vergi modelleri üzerine görüşler paylaştığı aktarılıyor.

Yapay zekânın iş gücü üzerindeki baskısı artıyor

Gates’e göre yapay zekânın yarattığı risk yalnızca iş kaybıyla sınırlı değil. Değerlendirmesinde genç çalışanlar için istihdam baskısı, suçluların gelişmiş yapay zekâ araçlarına erişimi ve çocukların yapay zekâ arkadaşlarıyla etkileşiminin gelişim üzerindeki olası etkileri öne çıktı.

Müşteri hizmetleri, yazılım geliştirme ve paralegal hizmetler, yapay zekâ nedeniyle kısa vadede daha fazla baskı görebilecek alanlar arasında sayıldı. Gates ayrıca robotların on yılın sonuna doğru inşaat ve konaklama sektörlerindeki çalışanlarla da daha doğrudan rekabet etmeye başlayabileceğini belirtti. Yapay zekâ kaynaklı dönüşümün, ekonomi ve çalışma düzeni açısından erken politika üretimi gerektiren yapısal bir süreç olduğu vurgulandı.