Çinli yapay zekâ şirketi Z.AI’ın dört kurucusu, İngiliz istihbaratı MI5’ın “casusluk uyarısında” adını andığı Pekin merkezli bir enstitünün finanse ettiği araştırma projesinde yer aldı. Bloomberg’in haberine göre bağlantı, kamuya açık Çince akademik makalelere dayanıyor. Haber, Çin’in en yakından izlenen yapay zekâ girişimlerinden birini yeniden mercek altına aldı.

Şirketin kuruluşuyla örtüşen proje

Bloomberg, söz konusu çalışmayı yaklaşık dört yıl süren bir yapay zekâ araştırma projesi olarak tanımladı. Proje, Z.AI’ın 2019’daki kuruluşuyla aynı döneme denk geliyor ve hem Çin Genel Teknoloji Araştırma Enstitüsü (CGTRI) hem de Çin Ulusal Doğa Bilimleri Vakfı tarafından finanse edilmiş. Ayrıntılar, proje yöneticilerinin kaleme aldığı ve daha önce haberleştirilmemiş 78 sayfalık bir rapordan geliyor. Haberde, erişilebilen bölümlerde dört kurucunun adının geçmediği ve araştırmanın nasıl kullanıldığının anlatılmadığı da vurgulanıyor.

MI5 ne demişti?

Z.AI, eski adıyla Zhipu AI, 2019’da Tsinghua Üniversitesi kökenli profesörler Tang Jie ve Li Juanzi tarafından kuruldu ve bugün Hong Kong borsasında işlem görüyor. MI5 ise uyarısını 30 Eylül’de yayımladı. Kuruma göre CGTRI’nin Çin Devlet Güvenlik Bakanlığı ile çok güçlü bağları var ve enstitünün asıl amacı, bakanlığın casusluk alanındaki teknik kapasitesini doğrudan artıran akademik araştırmaları finanse etmek. MI5, Birleşik Krallık merkezli 100’den fazla akademisyenin yapay zekâ, siber güvenlik ve gizli iletişim alanlarında CGTRI destekli projelerde çalıştığını da açıkladı.

Londra uyarıyor, Pekin yalanlıyor

MI5, bazı akademisyenlerin ödemelerin CGTRI’den geldiğinden habersiz olabileceğini belirtti. Enstitüyle çalışmayı sürdürenlerin 2023 tarihli Ulusal Güvenlik Yasası kapsamında yargılanabileceği uyarısı da yapıldı. Güvenlik Bakanı Dan Jarvis, Britanyalı akademisyenleri enstitüyle olan tüm düzenlemeleri sonlandırmaya çağırdı. Çin’in Londra Büyükelçiliği ise iddiaları “hayal ürünü ve tamamen uydurma” olarak niteleyip sert bir tepki ilettiklerini duyurdu. Büyükelçilik, iki ülke arasındaki akademik iş birliğinin gönüllülük esasına ve yasalara uygun yürütüldüğünü savundu.